Ayın 1-15’i arasında yapılan ankete göre şubatta son 11 ayın zirvesine çıkan Tüketici Güven Endeksi martta yüzde 0,8 düşerek 85’e indi. Hanelerin gelecek üç ve on iki ayda kendi maddi durumu ve genel ekonomiye ilişkin beklentileri bozuldu.

ABD ve İsrail ile İran arasında şubat sonunda başlayan savaş, daha ilk aşamada Türkiye’de hanelerin ekonomik güvenine olumsuz yansıdı. Mart ayının ilk yarısındaki ölçümler, tüketici güveninde henüz sınırlı bir düşüş yaşandığını göstermekle birlikte, savaşın uzamasına bağlı olarak güven kaybının da hızlanacağının işareti geldi.

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) ve Merkez Bankası iş birliği ile her ayın 1-15’i arasında yürütülen Tüketici Eğilim Anketi sonuçlarından hesaplanan ve hanelerin kendi maddi durumları ve genel ekonomiye ilişkin değerlendirmeleri ile geleceğe ilişkin beklentileri ve harcama eğilimini yansıtan Tüketici Güven Endeksi, şubat sonunda 85,7 ile son 11 ayın en yüksek düzeyine çıkmıştı. Böylece Endeks, bu yükselişle, iç ve dış şokların sert düşüşe yol açtığı Mart-Nisan 2025 travması öncesindeki düzeyi yakınsamıştı. Ancak bu tablo 1-15 Şubat arasındaki durumu yansıtıyordu ve 28 Şubat’ta başlayan savaş, bu eğilimi tersine çevirdi. Tüketici Güven Endeksi, ilk 15 gündeki algıyı yansıtan mart ayı ölçümüne göre ise yüzde 0,8 düşüşle 85’e geriledi.

Hane halklarının genel ekonomik gidişat ve kendi mali durumlarına ilişkin beklenti ve değerlendirmeleri ile harcama ve tasarruf eğilimlerini yansıtması dolayısıyla tüm dünyada ekonomiye ilişkin öncü bir gösterge olan Tüketici Güven Endeksi’nin 100’ün üzerinde olması tüketicilerde ekonomiye ilişkin “iyimser”, 100’ün altında olması “kötümser” durumu gösteriyor. Endeksin yükselmesi güven artışını, düşmesi güven kaybını ifade ediyor. Türkiye’de aylar itibarıyla en son Nisan 2006’da 100,7 ile “iyimser” bölgeye geçen Tüketici Güven Endeksi, yaklaşık 20 yıldır 100’ün altında değer alıyor.

Beklentilerde bozulma

Tüketici Güven Endeksini oluşturan ve çoğu 100 baz değerin altında seyreden alt endekslerde, savaşın henüz yeni olduğu ve ne kadar süreceğinin bilinmediği ilk 15 gündeki düşüşler sınırlı kalmakla birlikte, beklentilerde genel bir bozulmaya işaret etti.

Hanenin içinde bulunduğu mali durum endeksi önceki aya göre yüzde 0,7’lik bir düşüşle 80,5 oldu. Mevcut dönemin dayanıklı tüketim malı satın almak için uygunluğuna ilişkin endeksin yüzde 2,8 artışla 55,3’e çıkması, genel durumun kötüleşeceği algısıyla talebinin öne çekilmesini gösterdi. Geçen üç aylık döneme göre gelecek üç aylık dönemde yarı-dayanıklı tüketim mallarına harcama ihtimaline ilişkin endeks yüzde 0,7 düşüşle 112,5’e geriledi. Geçen on iki aylık döneme göre gelecek on iki aylık dönemde dayanıklı tüketim mallarına harcama düşüncesini gösteren endeks de yüzde 0,5 düşüşle 102,7.’ye düştü.

Buna karşılık; gelecek üç aylık dönemde tüketimin finansmanı amacıyla borç (tüketici kredisi, kart harca­ması vb.) kullanma ihtima­line ilişkin endeks ise yüzde 2,2 artışla 63,9’a çıktı. Ge­lecek on iki aylık dönemde tasarruf etme ihtimaline iliş­kin endeks ise yüzde 0,5 ar­tışla 42,4 oldu.

“Geçen on iki aya kıyasla mevcut dönemde hanenin maddi durumu”na ilişkin alt endeks yüzde 2,1 artışla 72,8’e yükselirken, gele­cek on iki ayda maddi du­rum beklentisine ilişkin alt endeks yüzde 1,4 düşüşle 85,6’ya indi. Geçen on iki aylık döneme göre mevcut dönemde genel ekonomik duruma ilişkin değerlendir­meyi yansıtan alt endeks de yüzde 3,1 artışla 59’a çı­karken, gelecek on iki aya ilişkin beklenti yüzde 2,9 düşüşle 79,1 oldu.

Artması işsizliğin azala­cağı-düşmesi artacağı bek­lentisini yansıtan “gelecek on iki ayda işsiz sayısı”na ilişkin alt endeks değeri önceki aya göre yüzde 2,2 artarak 79,6’ya çıktı. Ancak savaş koşullarının ekono­miye beklenen olumsuz yansımaları ile işsizlikte azalış beklentisini tezat oluşturdu. Güven endeksi­nin bileşenleri içinde uzun yıllardır en düşük değerle­ri alan ev satın alma veya inşa ettirme beklentisine ilişkin alt endeks şubatta­ki 15,3 düzeyinden martta 15,8’e çıkarken, otomobil alma beklentisini ölçen endeks 23,6’dan 23,5’e ge­riledi.

Enflasyon beklentisinde sert yükseliş

Mevsimsel etkilerden arındırılmış verilere göre “Geçen 12 aya kıyasla gelecek 12 ayda TÜFE'nin değişimine ilişkin beklenti”yi yansıtan alt endeks martta yüzde 4,6 düşüşle 49,8 oldu. Bu endeksin düşmesi enflasyonda artış; yükselmesi ise düşüş beklentisine karşılık geliyor. TÜFE beklentisine ilişkin endeksin, bu yıl mart itibarıyla Tüketici Eğilim Anketi ile belirlenen veri setinin başlangıcı olan Ocak 2012’den bu yana olan dönemin en düşük düzeye gerileyerek ilk kez 50 değerinin altına indi dikkati çekti. Mart ayındaki sert düşüş, hanelerin enflasyon beklentisinde hızlı bir yükseliş beklentisini yansıtıyor.

© Dünya