BKM’nin aylık kredi kartı verileri, birey­sel kesimdeki ekonomik eğilimleri ayrıntılı ince­lemek açısından değer­li bir veri seti sunmak­tadır. Geçtiğimiz haf­ta yazımda, TCMB’nin haftalık bazda daha er­ken açıkladığı verileri kullanarak hesapladığı­mız aylık kredi kartı endeksinin Ocak ayında bir miktar yavaşlasa da artış eğilimini sürdürdüğünü belirtmiştim.

BKM’nin benzer yöntemle hesapladığı Kartmet­re verileri de benzer bir eğilime işaret etmektedir. Bu nedenle ra­porun o bölümünü tekrar etmek yerine, dış açık açısından verdiği sinyallere odaklanacağım.

Veriler incelendiğinde, yaban­cı kredi kartlarının yurtiçi har­cama tutarlarında düşüş göz­lenmektedir. Buna karşılık yerli kartların yurtdışı kullanımında hem tutar hem de toplam harca­ma içindeki pay açısından son dönemde belirgin bir artış eğili­mi vardır. Bu durum, reel kurlar­daki değerlenme ve parasal ko­şullardaki destekleyici görünü­mün dış açık üzerindeki olumsuz etkisini yansıtmaktadır.

Yabancıların harcamaları geri­liyor, yurtdışı harcamalar artıyor

Hatırlanacağı üzere, Ocak ayında alınan kararla daha önce kademeli olarak düşürülen yurt­dışından gümrük işlemsiz inter­net alışverişi limiti sıfırlanmış ve düzenleme Şubat başında yü­rürlüğe girmişti. Kredi kartı ve­rileri bu kararın öncesindeki gö­rünümü ortaya koymaktadır.

Yerli kartlarla yurtdışından yapılan alışverişler; yurtdışı e-ti­caret sitelerinden yapılan harca­maların yanı sıra seyahat harca­maları ve yurtdışı hizmet alım­larını (örneğin TV streaming servisleri) da içermektedir.

Yerli kartlarla yurtdışı alışve­riş tutarının 2025 yılında 17.7 milyar dolar ile 2024 yılında­ki 12,8 milyar dolar ve 2023 yı­lındaki 8,9 milyar dolara kıyasla belirgin şekilde hızlandığı görül­mektedir. Muhtemelen düzenle­me öncesinde öne çekilen itha­latın da etkisiyle, Ocak ayındaki kredi kartı yurtdışı kullanımı 1.8 milyar dolar ile rekor kırmış ve 12 aylık toplam tutar 18.3 milyar dolara ulaşmıştır. (Grafik 1)

Yabancı kredi kartlarının yur­tiçinde kullanımı ise hizmet ge­lirleri açısından bir gösterge ni­teliğindedir. Bu harcamalar 2024 yılının ortalarından itibaren yükselişe geçmiş, 2025’in Eylül ayında 12 aylık toplam tutar 13,9 milyar dolar ile zirveye ulaştık­tan sonra gerilemiştir. Ocak ayı itibarıyla 12 aylık toplam tutar 13,1 milyar dolar düzeyindedir.

Toplam kart harcamalarında yurtdışı payı artıyor

Yurtiçi kartların yurtdışı kul­lanım tutarı ile karşılaştırıldı­ğında, 2017 yılında başlayan ve­ri setinde 2024 yılına kadar yerli kartların yurtdışı kullanımı ya­bancı kartların yurtiçi kullanı­mına göre daha düşük seyretmiş; 2024 yılından itibaren ise bunun tersine bir eğilim gözlenmiştir. Muhtemelen reel kurdaki değer­lenme ve yüksek enflasyon, bu eğilimde etkili olmuştur.

Yerli kredi kartlarının yurtiçi ve yurtdışı harcamaları karşılaş­tırıldığında, yurtdışı harcamala­rın payında belirgin bir artış eği­limi görülmektedir. Bu hesap­lamada yurtiçi harcamalardan vergi, BES ve kuyum harcamala­rı hariç tuttuk.

Grafikten de görüldüğü üzere 2017-2020 yılları arasında %2.5- 3 aralığında seyreden yerli kre­di kartlarında yurtdışı kullanım payı, pandemi döneminde geri­lemiş, 2021 yılından itibaren ise önceki seviyelerine dönmüştür. 2024 yılından itibaren yurtdışı harcama payında belirgin bir ar­tış eğilimi başlamıştır. Son ola­rak Ocak ayında yurtdışı harca­maların payı %4.3 ile tarihi yük­sek seviyeye ulaşmıştır.

Yapılan gümrük düzenlemesi­nin yurtdışı harcama eğilimleri­ni ne ölçüde sınırlayacağı, önü­müzdeki aylarda açıklanacak verilerle daha net görülecektir. Ancak mevcut veriler, reel kur­daki değerlenme eğilimi ve fi­nansal koşullardaki destekleyici görünümün, en azından bireysel tüketim düzeyinde makro den­gesizliklere yol açtığını göster­mektedir. Enflasyondaki düşüş geciktikçe bu yan etkilere daha uzun süre maruz kalınacak; dola­yısıyla söz konusu etkileri makro ihtiyati düzenlemelerle dengele­me ihtiyacı artacaktır. Ancak bu­nun uzun vadede sürdürülebilir olduğunu söylemek de mümkün değildir.

© Dünya