Tahkimde iki büyük mesele |
Tahkim hukukunun en kritik sınırlarından biri, hakem kararına karşı açılan iptal davasında devlet mahkemesinin uyuşmazlığın esasına girememesidir. Taraflar tahkimi seçtiklerinde uyuşmazlığı hakemlere götürmeyi değil, uyuşmazlığın maddi hukuk bakımından değerlendirilmesini de hakemlere bırakırlar. Bu nedenle iptal davası bir istinaf veya temyiz incelemesi değildir.
HMK m.439 bu tercihi açık biçimde yansıtır: Hakem kararına karşı yalnızca iptal davası açılabilir ve iptal sebepleri sınırlı olarak düzenlenmiştir. Dolayısıyla mahkeme; hakemin sözleşmeyi doğru yorumlayıp yorumlamadığını, hangi delile ne kadar değer verdiğini, bilirkişi değerlendirmesini veya tazminat hesabını isabetli bulup bulmadığını yeniden tartışamaz. Hakemin maddi hukuku yanlış uyguladığı iddiası dahi, kanundaki özel bir iptal sebebine dönüşmediği sürece, tek başına iptal gerekçesi değildir.
Yargıtay’ın kırmızı çizgisi: Hakemin yerine geçemezsin!
Yargıtay bu konuda giderek daha belirgin bir içtihat yaklaşımı benimsedi: İptal sebepleri tahdidi olduğundan hakem kararının esas yönünden hukuka uygun ve yerinde olup olmadığı, hakemlerin hukuku doğru uygulayıp uygulamadığı iptal davasında incelenemez.
Yakın tarihli Yargıtay kararında çizgi daha da nettir: Maddi hukuka ilişkin uygulanacak hukuk kurallarının tespiti ve yorumu hakeme aittir; iptal mahkemesi hakem kararının yerinde olup olmadığını veya hukukun doğru uygulanıp uygulanmadığını değerlendiremez.
Bu yaklaşım tahkim hukukundaki “révision au fond”, yani esastan inceleme yasağının karşılığıdır. Mahkeme hakemin kararını denetlerken ikinci bir hakem heyeti haline gelemez. Deliller yeniden tartılıyor, sözleşme yeniden yorumlanıyor ve “hakem doğru karar vermiş mi?” sorusuna cevap aranıyorsa artık iptal denetimi değil, esastan yeniden yargılama yapılmaktadır.
Çözüm: İptal sebebi ile esas ayrılmalı
Uygulamadaki temel risk, tarafların maddi hukuka ilişkin hemen her itirazı “kamu düzeni”, “yetki aşımı” veya “hukuki dinlenilme hakkı” başlığı altında iptal mahkemesinin önüne yeniden getirmesidir. Doktrinde de kamu düzeni denetiminin belirli ölçüde kararın içeriğine temas edebileceği, fakat bunun uyuşmazlığın........