Sirk ekonomisi |
Yıllardır World Economic Forum başta akademi dâhil sürdürülebilirlik, ESG, karbon salımı, yeşil ekonomi, iklim krizi aşağı döngüsel ekonomi (circular economy) yukarı yazıldı, çizildi. Gelinen noktada artık circular yerine sirk ekonomisi demek daha doğru olacak. Petrol rafinerileri, depoları vurulup asit yağmurları başlayınca sirkten başka uygun isim mi kaldı geriye? Zaten ABD Kongresinde ESG’yi bitiren kanun “The Protecting Prudent Investment of Retirement Savings Act” ile emeklilik fonu yöneticilerinin ESG’yi dikkate almasını kısıtlayan bir yasa var.
Bir de ulusların refahında kurumların önemi vardı sahi. Nobelliydi. Başta Birleşmiş Milletler olmak üzere Paris İklim Anlaşması, Dünya Sağlık Örgütü kifayetsiz, (y)etkisiz artık. Geçtik, ABD Kongresinden bile onay yok bu savaş için. Herkesin kafasına göre takıldığı bir ülke ve dünya var artık. Nobel Barış Ödülünün verildiği ülkenin başbakanı ve kraliçesi (bu devirde kabilelere şaşıran insanların şaşırmadığı hala krallıklar var yahu) Epstein bağlantılı çıktı. Norveç ve İsveç acaba verdikleri ödülleri geri almayı düşünüyorlar mı? Yoksa bu yaşananları tasvip ettiklerini ve ödüllendirdiklerini mi düşünmeliyiz?
Ajda Pekkan’ın klibinde at arabasına çekili bir Mercedes ile benzin istasyonuna gittiği bir sahne vardır. Eurovision’a İsrail’i protesto etmek için 1979 yılında katılmayan Türkiye, 1980’de “Aman Petrol” ile katılmıştır. 1979 İran Devriminin olduğu yıldır.
1971’de Nixon bir sabah Trump gibi kalkar ve ons ile dolar bağını koparır, sonra 1974 Arap-İsrail Savaşı başlar. İran Şahı itiraz etse de petrodolar sistemi kabul görür. ABD’de petrol fiyatları artışı sonrası yaşanan enflasyon, sonra başta petrol kuyularında işsizlik ve durgunluk ile birleşir.
Stagflasyonla inleyen ABD Fed’in çözümsüzlüğü ile mucize aramaktadır. Volcker Fed başkanı olur. Kendi demeci ile der ki: “guvernörler çaresiz ve ümitsizdi, onları bir şoka ikna ettim, faizi artışını önden hazine bakanına ilettim ve şansımız yaver gitti”. Volcker Adımı ile Fed tarih yazmıştır. Oysa bizzat Fed’in makalelerinde yazar, Kanada ve Meksika petrol kuyuları devreye girdiği için yani arz arttığı için petrol fiyatı düşmüş, işsizlik azalmıştır. Reagan “Arz Yanlı İktisat” ile vergileri düşürmüş ve ekonomi ancak 1986’lı yıllarda toparlamaya başlamıştır.
Pandemiden bu yana hızlandırılmış versiyonunu yaşıyoruz o yılların. Bundan sonra neler olacak diye tarihe bakmak yeterli. Küreselleşme benzeri daha doğrusu tam zıttı yeni bir döneme girmiştik, artık resmi olarak adı konacak sadece. Daha muhafazakâr, daha korumacı, ya bizdensin ya değilsin dönemi. Güvenin uzunca bir süre tesis edilemeyeceği bir dönem.
Böyle bir dönemde artık kendine yeterli ülke olmak şart. Her alanda. Başta gıda, su, tarım ve sağlıkta. Kendi ilacını, kendi cihazını, kendi aşını üretmek şart. Kendi çipin, kendi yapay zekân, kendi robotun, kendi uydun, kendi operatörün, kendi beyaz eşyan, kendi telefonun, kendi araban. Daha sayabiliriz.
Medeni Kanun artık kadını ve erkeği eşit sayıyor. Füzeler ise çoluk çocuk kadın erkek ayırmıyor maalesef. Yüzyılın Depremi, COVID-19, Süveyş Kanalı, Hürmüz Boğazı net bir şekilde gösterdi. Sivil Savunma ve İlk Yardım bilgisi şart. Kadınlar da erkekler gibi zorunlu vatani görevde bu gereksinimler için yer almalı. Üniversitelerin sürekli eğitim merkezleri, uzaktan eğitim, açık öğretim bu yüzden var.
Faiz yüksek mi, reel mi diye cambaza bak diyerek yönetilebilecek bir dünyada değiliz.
Büyük siteler nüfusu nedeni ile Anadolu’daki bazı ilçeler kadar. Site yöneticisi kaymakam muadili bir noktada. Muhtarlık makamı benzer şekilde önemli. Acil durumlarda bu gibi pozisyonların rolü, görevi, sorumluluğu, merkezi iletişimi mevzuat kapsamında hızla belirlenmeli.
Otellerde veya işyerlerinde yangın merdiveni, tahliye yerleri denetleniyor. Peki, sitelerde ve toplu konutlarda kim yapıyor? Bir yangın çıktığında otoparklar nasıl tahliye edilecek? Kaldı ki sitelerde ele alınması gereken o kadar çok konu var ki, vekâleten seçim sorunu, blok temsilciliğinin eksiklikleri, bağımsız denetim kapsamında şeffaflık ve hesap verilebilirlik, sertifikalı yönetim. Bunun gibi birçok başlık var. Buyurun size ya(pı)sal reform örneği.