Bir avuç gübre için: Azotun gölgesinde savaş |
“-Problem mi vardı genç adam? -Yok be ihtiyar ne problemi, yanlış saydım sandım bir an.” – Lee Van Cleef ile Clint Eastwood arasındaki diyalog, Birkaç Dolar İçin (For a Few Dollars More), 1965
Bir asırdan uzun süre önce iki Alman bilim insanı havadaki azotu yakalayıp toprağı beslemenin yolunu buldu. Doğalgazla çalışan Haber-Bosch süreci, dünya tarımını kökten değiştirdi. Günümüzde küresel gıda üretiminin yaklaşık yarısını azotlu gübreler mümkün kılıyor. Ancak bugün aynı bağ yeniden sınavdan geçiyor: enerji ile gıda arasındaki kırılgan ilişki.
Orta Doğu’da cereyan eden gerilimle birlikte Basra Körfezi’nde ticaret neredeyse durma noktasına gelirken, dünya gübre sevkiyatının önemli bölümü Hürmüz Boğazı’ndan geçiyor. Azotlu (N / Nitrojen) gübreler yalnızca bir girdi değil; modern tarımın omurgası. Bu nedenle piyasada ilk tepki hızla geldi: Sene başında ton başına 400 ABD Dolar seviyesinin altına yerleşmeye çalışan fiyatlar keskin bir şekilde 500 Dolar seviyesinin üzerine fırladı. Üre fiyatları 2022 sonundan bu yana en yüksek noktada.
Enerji fiyatları yükselirken küresel piyasalarda yeni bir denge arayışı da başladı. ABD yönetimi, petrol fiyatlarındaki sıçramayı sınırlamak için Rus ham petrolüne yönelik bazı yaptırımların bir süreliğine gevşetilebileceğini sinyali verdi. Başka bir ifadeyle petrol piyasasında Orta Doğu artık tek oyun kurucu değil; ABD’nin politika tercihleri fiyatlamanın yönünü daha güçlü belirliyor. Kaya petrolü ve kaya gazı devrimi sayesinde ABD dünyanın en büyük petrol üreticisi ve ihracatçılarından biri haline geldi.
Bu tablo Türkiye açısından kritik. Çünkü enerji fiyatlarındaki oynaklık yalnızca petrolü değil, gübre üretiminin temel girdisi doğalgazı da etkiliyor. Küresel enerji piyasasındaki her dalga, birkaç ay gecikmeyle tarım maliyetlerine ve enflasyon görünümüne yansıyor. Petrol ile gübre arasındaki asıl bağlantı doğrudan doğalgaz üzerinden kuruluyor. Azotlu gübrelerin kalbi doğalgazdır. Bu nedenle LNG piyasasındaki her hareket doğrudan üretim maliyetine yansır. Katar’dan gelen LNG akışının normale dönmesinin haftalar hatta aylar sürebileceği yönündeki değerlendirmeler, piyasalarda belirsizliği artırdı. Avrupa’da referans TTF doğalgaz fiyatı yeniden yükselirken, üreticiler........