TEHÂFÜTÜ’L-FELÂSİFE’DEN ÇİFT YARIK DENEYİNE |
İmam Gazali’nin felsefî sisteminde en çok tartışılan ve eleştirilen konuların başında nedensellik eleştirisi gelir. İmam Gazali, ateşin pamuğu yakması ile yanma eylemi arasında mantıksal ve ontolojik bir zorunluluk bulunmadığını savunur. Ona göre yanma, ateşin doğasında içkin bir güçten kaynaklanmaz; her seferinde Allah’ın o fiili yeniden yaratmasıyla, yani âdetullah çerçevesinde gerçekleşir.
Bu düşünceyle ilk karşılaştığımda kavramakta oldukça zorlandım. Doğayı kendi başına işleyen, mekanik bir saat gibi tasavvur etmeye alışmış bir zihin için bu yaklaşım sarsıcıydı. Çünkü bu bakış açısı, sebep–sonuç ilişkisini mutlak bir yasa olmaktan çıkarıp, sürekliliği olan fakat zorunlu olmayan bir düzen olarak yeniden konumlandırıyordu.
Bu zihinsel tıkanıklığı aşabilmek için modern bilime yöneldim ve neden–sonuç ilişkisini bilimsel düzlemde yeniden sorgulamaya başladım. Klasik bilim anlayışı, evrenin katı ve değişmez yasalarla işlediğini ve her sonucun zorunlu bir nedeni olduğunu ileri sürüyordu. Ancak araştırmamı derinleştirdikçe kuantum fiziği ile karşılaştım.
Kuantum fiziği, klasik bilimin aksine, evrenin en temel düzeyinde zorunlulukların değil, olasılıkların hâkim olduğunu ortaya koyar. Bu durumu en çarpıcı biçimde gösteren deney ise Çift Yarık Deneyidir.
Bu deneyde, elektronlar tek bir yarıktan gönderildiğinde karşı ekranda parçacık gibi davranarak tek bir çizgi oluşturur.........