Resul bilmiyor ama ümmet biliyor! |
RESUL BİLMİYOR AMA ÜMMET BİLİYOR!
Müslümanlar arasında “kutsal olduğu iddia edilen geceler” çok tartışılan meseleler arasında yer alır. Kur’an merkezli düşünenler, Kadir Gecesi hariç İslam'da hiçbir kutsal gece olmadığını ve bu husustaki rivayetlerin uydurma olduğunu söyler. Rivayetleri ayetlerin önüne geçirenler ise ellerindeki rivayetlerin birbiri ile çelişmesine rağmen bu gecelerin varlığına inanır ve hatta o gecelere mahsus birçok ibadet ihdas ederler.
Kur’an'da sadece Kadir Gecesi vardır ve o gecenin zamanı da belli değildir. Hadis rivayetlerinde ise çok farklı zaman tayin edilmiştir.
Kur’an ve Resûlullah kesin olarak bir zaman belirtmediği için Kadir Gecesi şu veya bu gecedir demek problemli bir düşüncedir.
Kadir Gecesi hakkında hadis kaynaklarında 40 adet birbirinden farklı Resulullah'a isnat edilen rivayet mevcuttur. Resulullah’ın bunlardan birini söylediğini kabul edersek diğer rivayetlerin uydurma olduğu açıktır.
Peki Resulullah’a isnat edilen bu 40 rivayetten hangisi doğrudur? İşte tam da meselenin bam teli budur ve tartışmalar bu noktada odaklanmıştır.
Bir rivayette; Resulullah'ın, “Ben biliyordum, unutturuldu” demesine rağmen insanların Kadir Gecesine gün tayin etmeleri ne kadar doğrudur?
Kadir Gecesi’nin özellikle Ramazan’ın 27. gecesi olduğuna inanılmasının kaynağı, doğrudan Kur’an’dan değil; çok sayıda hadis rivayetleri, sahabe yorumları ve İslam geleneğinden gelir.
Kur’an’da Kadir gecesinin hangi gün olduğu açıkça belirtilmez.
“Biz onu Kadir gecesinde indirdik.” (Kadir, 1)
Peygamber’in söylediği rivayet hadislerde ise çok çeşitli zaman dilimleri mevcuttur. Buhari ve Müslim gibi bazı hadis rivayetlerinde, şu ifade vardır:
“Kadir gecesini Ramazan’ın son on gününün tek gecelerinde arayın.”
Ama aynı kaynaklarda 40 ayrı rivayet daha mevcuttur.
27. gece görüşünün kaynağı ise Ubayy ibn Ka'b'dır ve şöyle demiştir: “Allah’a yemin ederim ki Kadir gecesi 27. gecedir.” Ancak diğer sahabeler, bu rivayeti kabul etmemiş ve farklı geceler olduğunu söylemişlerdir.
Aynı kaynaklarda Resulullah'ın Kadir gecesinin hangi gece olduğunu söylemek için çıkarken iki kişinin tartışması üzerine bunun kendisine unutturulduğunu söylediği de vardır. Bu hususta Buhari’de geçen metin şöyledir:
“Size Kadir gecesini haber vermek için çıktım, fakat iki kişi tartıştı; bu bilgi kaldırıldı. Onu 21, 23, 25, 27 ve 29 gecelerinde arayın.”
Bütün bu Resulullah'a isnat edilen çelişkili rivayetlere göre Kadir gecesine zaman tayin etmek doğru olur mu?
Bu noktada yorumlar alabildiğine çoğalmış ve adeta "Benim yorumum seninkini döver" tartışmasına dönüşmüştür. Bu açıdan Kadir gecesine gün tayin etmek asla doğru değildir.
Kadir gecesinin özellikle 27. gece olabileceğini söyleyen bazı yorumlar, daha çok Kur’an’daki sayısal yorumlar ve bazı sahabe görüşlerinden çıkarılmıştır. Ama bunların çoğu kesin delil değil, sadece yorumdur.
“Kadir Gecesi, Ramazan’ın son 10 gecesindedir” diyenler ise düşüncelerini Resulullah'ın Ramazan’ın son 10 gününde ibadetini artırdığı ve itikafa girdiği tezine dayandırmaktadır.
Kadir gecesinin zamanının tayin edilmemesinin hikmetini bazı alimler şöyle yorumlamışlardır:
“Müslümanlar sadece bir gece değil, birçok gece ibadet etsin. İbadetin samimiyeti ortaya çıksın ve Müslümanlar, Ramazan’ın son kısmını tamamen değerlendirsin.”
Sonuç olarak şunu net olarak söyleyebiliriz:
Kur’an, Kadir Gecesi için tarih vermemiştir. Resulullah'tan 40 değişik rivayet vardır. Bu rivayetler içinde bulunan 27. gece de kesin değildir.
Bazı Kur’an araştırmacıları ise meseleye farklı bir yorum getirmişlerdir:
“Kadir gecesi aslında bir tarih değil, bir olaydır.”
Yani her yıl tekrarlanan bir gece olmayabilir.
Bazı Kur’an araştırmacıları ve düşünürler ise Kadir gecesinin her yıl tekrarlanan bir gece olmayabileceğini, aslında tarihte gerçekleşmiş özel bir olay olduğunu savunmuştur.
İslam alimleri çoğunlukla şu görüştedir:
"Kadir gecesi her yıl tekrar eder ama tam günü bilinmez."
Bazı Kur’an araştırmacıları ise Kadir Suresi’nin sadece belirli bir geceyi değil, vahyin (ilahi mesajın) gücünü ve değerini anlattığını ileri sürmüştür. Bu yorum, klasik tefsirlerden farklıdır ama akademik tartışmalarda zaman zaman gündeme gelmektedir.
Hadis kaynaklarında Kadir gecesinin farklı günlerde olabileceğini söyleyen çok farklı rivayetler özellikle "Buhari, Müslim, Ebu Davut ve Tirmizi" gibi kitaplarda vardır.
Kadir Gecesi ile ilgili hadis kitaplarındaki rivayetlerin farklılığını şöyle özetlemek mümkündür:
1. Kadir gecesi, Ramazan’ın son 10 günündedir.
2. Kadir gecesi, Ramazan’ın son 7 günündedir.
3. Kadir gecesi, Ramazan’ın son 10 günün tekli gecelerindedir.
4. Kadir gecesi, Ramazan’ın son 10 günün çift gecelerindedir.
5. Kadir gecesi, Ramazan’ın ortasındadır.
6. Kadir gecesi, her yıl değişir.
7. Kadir gecesine en yakın ihtimal 21 ile 27 arasıdır.
8. Kadir gecesi, 23 ile 29 arasındadır.
9. Kadir gecesinin günü belli değildir.
10. Kadir gecesi, Ramazan’da gizlidir.
11. Resulullah, Kadir gecesi için, "Ben bilmiyorum, unutturuldu." demiştir.
12. Kadir gecesi hakkında Ramazan'ın 1. Gününden 29. gününe kadar her gün olduğuna dair 29 rivayet vardır.
İşin farklı ve ilginç bir yanı da bazı hadis alimlerinin Kadir gecesi hakkındaki rivayetlerin bir kısmının siyasi dönemlerde uydurulmuş olduğunu söylemiş olmalarıdır.
Netice itibariyle Kadir gecesi, Kur’an ile sabittir. Zamanı belli değildir. Kadir gecesinin zamanı hakkındaki rivayetler ise birbiri ile çelişkilidir. Bir peygamber, bir mesele hakkında 40 görüş belirtmez. Resulullah'a isnat edilen bu rivayetlerden biri doğru ise diğerleri uydurmadır. Fakat hangisinin doğru olduğu bilinmemektedir. Bu hususta en doğru hareket, bütün geceleri ve özellikle de Kur’an’ın indiği ay olan Ramazan’ın bütün gecelerini ihya etmektir. Resulullah'ın hangi gece olduğunu bilmediği Kadir gecesini “şu gecedir” diye kayıt altına almak problemli bir düşüncedir. Allah'a inanan, Resûlullah’ın izinde gittiğini söyleyen hiçbir Müslüman bu probleme yanaşmaz. "Resulullah, Kadir gecesinin ne zaman olduğunu bilmiyor ama biz biliyoruz” vartasına düşmez.
Selim Çoraklı, dikGAZETE.com