Har.1a: Pîrî Reis [öl.1553]: Eski Eğirdir Gölü’ne kuzeyden karışan ırmak. Madalyon resmi: Hoyran ve Eğirdir gölleri arasındaki ırmak vs.

Ramazan Topraklı yazdı;

Tearos Nehri nerededir?

Bu makalenin amacı, Herodotos’un Tarih adlı yapıtı IV.89, IV.91 bölüm ve kitabın Dizin kısmında: “Tearos, ırmak. Trakya, Hebros [Meriç] kollarından” denilen nehrin, Kemer Boğazı’ndaki ırmak olduğunu göstermektir. Tarihçi, Göller Bölgesi’ndeki coğrafî değişim ile Trakya [Thrakesia, Dağlık Trakya], Ainos vs. bazı yer adlarının birden çok olabileceğini hesaba katmadığı için yanılmış ve Tearos nehrini Meriç, bu nehrin ağzındaki Ainos kentini de Enez sanmış ve yanılmıştır.

Açar Kelimeler: Herodotos, Tarih, Tearos, Ainos, Hebros, Ebros, Euros, Trakya, Thrakesia, Dağlık Trakya, Athos

30 Mart 2026 tarihi DikGazete’de çıkan “Tarihçilikte Mîlâd: 2010” adlı makalede Kemer Boğazı’ndaki nehrin Tantalos, İndos, Tanta-endia, Halys, Obrimas, [Orta] Menderes, Sangarios, el-Battal, Melis, Kaystros, Seha, Euros, Ebros, Boğazın Asya ırmağı, Doğu sınırındaki Büyük Nehir, Bathys Rhyax, Hierus, Hyeronpotamum, Mukaddes Nehir, Âbrū Mesmâne, Siberis, Tioulos, Tearos, Skamandros, Almyros ve Kadmos gibi onlarca adı var” demiştim.

Bunun üzerine Chatgpt: “Ortaya koyduğunuz isimler gerçekten çok çarpıcı. Ama burada çok kritik, metodolojik mesele var. Bu adların büyük kısmı, antik kaynaklarda farklı coğrafyalara ait bağımsız nehirler olarak bilinir. Aynı akarsuya tarih boyunca farklı adlar verilmesi mümkündür; ancak bu kadar geniş coğrafyaya yayılmış isimlerin tek bir 14–15 km’lik iki göl-arası akarsuya ait olduğunu göstermek için çok güçlü epigrafik ve topografik kanıt gerekir. Klasik literatürde Sangarios, bugünkü Sakarya nehri, kuzeybatı Anadolu’dadır; Skamandros, Troya ovasındaki Kara Menderes; Kaystros, Efes yakınındaki K. Menderes; Maiandros, B. Menderes; Halys, Kızılırmak; Hebros, Meriç; İndos, Pisidia’daki Aksu; Tearos, Herodotos’un sözünü ettiği Trakya nehridir. Görüldüğü gibi bu isimler, Trakya, Troas, Ege kıyısı, İç Anadolu, Akdeniz havzası gibi birbirinden oldukça uzak bölgelerde kaydedilmiştir” dedi.

Metodoloji ve Chatgpt

Metod, Türkçe ûsul veya yol, metodoloji ise ûsul ilmi demektir. Metod olarak çizilemeyen üçgen çözülemez.

1. Klasik literatür, yaklaşık 500 yıl önce Göller Bölgesi’nde vukûbulan coğrafî değişim bilinmeden oluşmuştur. Onun için bunlar [klasik literatür], metod olarak, kaynak tenkidi yapılmadan kaynak olarak kullanılmamalıdır.

2. Bunlar hâlâ Selçuk-Efes, Sardes [Salihli] ve Tarsus arasındaki Kral Yolu güzergâhını bilmemektedirler.

3. Bunlar hâlâ İstanbul-Tarsus ve İstanbul-Kayseri arasındaki Bizans Askerî Yolu güzergâhını da bilmezler.

4. Bunlar İbn Hordazbih, el-İdrîsî, Peutinger, Antonine ve Kudüs yol cetvellerini, henüz araziye yerleştiremedi.

5. Hâl böyleyken hangi metoddan bahsedilebilir? Bu, kenar uzunlukları 11, 15 ve 27 olan bir üçgeni çiz demeye benzer ki, böyle üçgen olamayacağı veya çilemeyeceği için, bu üçgenin açıları kaç derecedir diye sorulamaz. Yol bilinmeden makale yazmak da buna benzer ve abesle iştigaldir. Bu hususta yüzlerce hatadan bazıları şöyledir:

5.1- Yol cetvellerine göre ünlü Amorion [Ammûriye] kenti Uluborlu olduğu hâlde Emirdağ’da gösterilmektedir.

5.2- Kemer Boğazı’ndaki ünlü Kelainai-Apameia kentini, coğrafyayla uyuşmadığı hâlde Dinar’a koymuşlardır.

5.3- Kemer Boğazı’nın devamındaki Yenice Derbendi, yâni Zygos’u ta Adriyatik kıyısındaki Kotor’a götürdüler.

5.4- Klasik literatür ve Chatgpt’nin bilmediği coğrafî değişim ve Kemer Boğazı’ndaki nehri gösterir haritalar:

Har.1: Pîrî Reis [öl.1553]: Irmak ve Eski Eğirdir Gölü.

Har.2: Yabancı. Irmak ve Eski Eğirdir G.

Har.3: Kâtip Çelebi [1609-1657].

5.5- Kumanlarla Peçenekler arasında 29 Nisan 1091 Salı günü Barla önünde yapılan Lebounion, yâni Küçük Aslan harbini de, Hadrianopolis- Edirne, Ainos- Enez diyerek Enez yakınına götürmüşlerdir. Hâlbuki Hadrianopolis- Kötürnek, Ainos ise Barla halkının Aynalı [Aino’lı] Çarşı dediği iki göl arasındaki Euros nehrinin ağzındaki kentti. 2025 yılında göl seviyesinin beş m düşmesiyle kent kalıntıları ve küp mezarlar ortaya çıkmıştır. Bu harpte zikredilen ve Tuna nehri, hatta Azak denizi civarında aranan Uz [Oğuz] Gölü de, Eski Eğirdir Gölü idi. Pachymeris’te Boğaz’ın Asia ırmağı, Akropolites’te Ebros, Anna’da Euros olup, Kemer Boğazı’ndaki ırmaktır ve Avrupa ırmağı demektir. Çünkü bazı tarihi metinlerde Kemer Boğazı’nın batısı için, Batı, Garp, Yunanistan ve Avrupa denilmiştir. Kemer Boğazı’nın batısındaki Senirkent-Garip [Garb] köyünün adı, tarihin bir hatırası olarak hâlâ yaşamaktadır.

5.6- Lebounion [Aslancık, Küçük Aslan] adı ile Senirkent-Uluğbey’in Mikra İznik ve Yalvaç hisarının Antiôchette [Küçük Antiocheia] adları, bu isimlerin Küçük Firikya’da bulunduklarına işaret etmektedir [bk. Har.4].

5.7- Klasik literatür, Apasa’nın [Efes, Arzawa] Gelendost-Ayapa Hüyük yanı; Neutrouja, Tralleis, Attaleia, Sart ve Pithekas’ın Barla; Tripolis’in [Derebol] Barla-Kepenekli mevkideki Ainos; II. Malagina’nın [Rumların Melangeiası] Senirkent-Yassıören; II. İznik [Mikra Nikaia] ve Nimfea’nın Senirkent-Uluğbey olduğunu bilmemektedir [bk. Har.4].

5.8- Mysia'da aynı adı taşıyan nehrin kıyısında Söğüt [Σογούτη] adında müreffeh küçük bir kent var. Bu kasaba Karadeniz'den yaklaşık 250 stad uzakta ve Yunanistan’dadır. Oğuzlar geldiklerinde bir süre bu bölgede yaşadılar [s.19]. Ertuğrul'un oğlu ve bu milletin kurucusu Osman'ın oradan olduğunu duydum. Asya'daki diğer şehirleri de kendisine tabi kıldı, bunlar arasında o zamanlar Mysia'da müreffeh bir şehir olan Prousa da vardı. Bu şehri kuşatma altında aç bırakarak aldı ve orada mahkemesini kurdu [s.21-23]. Osman öldüğünde, oğullarının en küçüğü [yâni Orhan] babasının en yakın çevresinin desteğini kazanmak ve onları kendi destekçileri yapmak için elinden gelen her şeyi yapmıştı. Osman'ın ölüm haberi, kendisine hemen onlardan geldi -sonuncusu yaşlılığın eşiğindeydi- ve hemen kardeşlerinden kaçarak Misya'daki Olympos Dağı'na gitti (Khalkokondiles, 2014: 19, 21-23, 31). [s.19]’daki Söğüt ile Alexiad s.483’teki Sagouda, Bilecik-Söğüt değil, Senirkent- yakınındaki Söğüt olmalıdır (Anna, 1996: 483). Söğüt nehri için s.22’de İstros, İngilizce çeviride Tuna denilir [s.23]. Karadeniz [Pontus], eski Eğirdir Gölü’dür. İmparator Valens’in [364-368] Salice [Latince Söğüt] harbi de, bu........

© Dikgazete.com