Sanat kimi özgürleştirmeli? |
Henüz 2026’nın afyonu patlamadığına göre bu hafta da sanat dünyasının nereye gittiğini analiz etmekte fayda var.
Biliyorum ki sanatın daha çok hızlı tüketicisi konumundaki okurların keyif sınırlarını zorluyor bu yazılar… Ancak okurumla şunu paylaşmak isterim; bütün diğer kolay okunan değerlendirmelerin altyapısında, bu analizlerin sonucu var.
Eğer bir bakış açısı üretirseniz nesnel bir gerçekliğiniz olur.
O zaman da toplumsal bağlamından kopartılmış, uzayda asılı gibi duran işleri yemezsiniz!
Biraz kaba oldu.
Sanat yazısına hiç yakışmadı da… Haklısınız ama yedirmeye çalışmak yakışıyor mu?
Neyse derdim sergi listesi yapmak değil, sanatın iktidarının son 50 yılda nereden nereye savrulduğunu göstermek.
1970’lerde müzeler hala kutsal mekanlar gibi sunuluyordu. Müze gezmek ikonik bir eğlenceydi.
O yıllarda görkemli müzeler diyarı Amerika’da bir şey fark edildi.
Büyük müzelerin sponsorları, aynı zamanda savaş, petrol ve finans dünyasının merkezindeydi. Kara olmasa da kirli bir paraydı…
Bunu ilk açık eden örneklerden biri Museum of Modern Art (MoMA) çevresinde dönen sponsor tartışmalarıydı. Resmî bir skandal yoktu. Ama kulisteki dedikodu şuydu: Bu duvarlar beyaz ama paranın rengi ne?
Bu, sanat dünyasında büyük bir etik dedikoduydu. Ve bugünün sponsor boykotlarının atasıdır.
1980’lerde sergiler değişti. Ama asıl değişen ve değiştiren kişi küratördü.
Bu dönemin dünya çapında kırılma anı, Harald Szeemann ismiyle somutlaşıyordu.
2005’te kaybettiğimiz sanat tarihçisi sanat dünyasına bağımsız küratör fikrini taşıdı.
Sergi artık sadece eserlerin toplamı değildi. Bir metindi. Eleştirmenlerin dedikodusu ise şuydu: Sanatçılar mı konuşuyor, yoksa onlar adına küratör mü konuşuyor?
Küratör egolarının portakal rengi olduğu bir zamandı. Yeni dünya düzeniyle birlikte, sanatın da bir hayli politikmiş gibi yaptığı bir dönemdi. Kimlik ve temsil kavramları arasından İstanbul Bienali’ni yeni deneyimlediğimiz günler…
Kulislerin dedikodusu şuydu: Bu işler kimin için?
Bu soru sadece Türkiye’ye ait değildi. Dünyada da kimlik sergileri........