We use cookies to provide some features and experiences in QOSHE

More information  .  Close
Aa Aa Aa
- A +

Verdeeldheid is vervelend, maar het alternatief is nog veel erger

1 0 0
28.06.2019

Eendracht maakt macht. Dat kan wel zijn, zegt Olaf Tempelman, maar waar geen ruimte is voor verdeeldheid, wordt het echt onaangenaam.

Als één woord zelden in een fraai daglicht staat, dan ‘verdeeld’. ‘Hopeloos verdeeld’ is een veelvoorkomende combinatie, ‘gelukkig verdeeld’ niet. Eendracht maakt macht, luidt het gezegde. United we stand, divided we fall, zeggen ze in de VS al sinds de founding fathers. De bekende Singaporese denker en diplomaat Kishore Mahbubani waarschuwt al een oeuvre lang tegen verdeeldheid. Dit kwalijke verschijnsel leidt tot verlammende patstellingen en uitstel van noodzakelijke beslissingen. Onlangs verscheen zijn pamflet Is het Westen de weg kwijt?. Daarin betoogt hij dat stagnatie en somberheid in het verdeelde Westen scherp contrasteren met groei en optimisme in Oost-Azië.

Opvallend is dat Mahbubani in dit betoog veel VN-statistieken gebruikt, maar het World Happiness Report omzeilt. Ook in 2019 bestaat de toptwintig van de VN-gelukslijst uit verdéélde landen. De meeste liggen in Europa. De VS komen op plek 18. Mahbubani’s meest bewierookte land, de Volksrepubliek China, binnenkort ’s werelds grootste economie, staat op nummer 86, achter Honduras en Moldavië.

Mahbubani had een minder groot westers publiek gehad als zijn waarschuwingen niet de overtreffende trap waren van wat je tegenwoordig dagelijks leest bij veel westerse publicisten: verdeeldheid kan ons opbreken, polarisatie bedreigt onze samenlevingen. Kijk naar wat verdeeldheid over de Brexit aanricht in Groot-Brittannië: die heeft niet alleen een verlammende politieke uitwerking, maar verscheurt inmiddels complete families. Het maatschappelijk cement van de Verenigde Staten vertoont ondertussen grote barsten door toedoen van het trumpisme én de oprukkende identiteitspolitiek. Een land als Venezuela is het afgelopen decennium de facto volledig onder verdeeldheid bezweken.

Tegen al het bovenstaande valt ook iets in te brengen: dat we in Groot-Brittannië of, erger, in Venezuela niet zozeer de gevolgen van verdeeldheid zien, als wel de gevolgen van een onvermogen verdeeldheid te accepteren. Problematisch is niet dat partijen anders denken, maar dat ze menen een monopolie te hebben op hoe het verder moet met hun land of de wereld in het algemeen. Voor harde brexiteers voert maar één weg naar het heil. De socialistische machthebbers in Venezuela behandelen de oppositie al twintig jaar als lelijk obstakel op de weg naar hun heilstaat. Verdeeldheid ondermijnt een samenleving pas als een deel van een bevolking een ander een deel wil uitschakelen of, kwalijker, als destructie van andersdenkenden een doel wordt.

Van de Brits-Poolse filosoof Leszek Kolakowski is het essay Op zoek naar de barbaar. Daarin stelt hij dat ‘de barbaren dáár schuilen waar mensen niet in staat zijn zichzelf onder kritiek te stellen’. De meesten van ons ervaren........

© de Volkskrant