We use cookies to provide some features and experiences in QOSHE

More information  .  Close
Aa Aa Aa
- A +

Wat vinden we nu van Paul Scheffers spraakmakende essay ‘Het multiculturele drama’?

6 52 0
25.01.2020

Twintig jaar geleden scheef Paul Scheffer een essay over de ‘mislukte’ integratie van nieuwkomers in Nederland. De Volkskrant vroeg vijf kenners ‘Het multiculturele drama’ te herlezen.

De uitspraak dat de integratie van nieuwkomers in de Nederlandse samenleving is mislukt, baart geen opzien meer. Twintig jaar geleden was dat bepaald anders, toen NRC Handelsblad een essay met die strekking publiceerde. De auteur was Paul Scheffer, publicist en oud-medewerker van de Wiardi Beckman Stichting, het wetenschappelijk bureau van de PvdA. ‘Het multiculturele drama’, stond erboven.

Niet te geloven, dat was wat veel mensen die 29ste januari 2000 na lezing moeten hebben gedacht. Scheffer vergeleek de multiculturele samenleving – tot die tijd een even gangbaar begrip als regen, fiets of pindakaas – met een in elkaar stortend kaartenhuis en zei: ‘Onder de oppervlakte van het openbare leven drijft een zee van verhalen over de botsing van culturen, die niet of nauwelijks worden gehoord.’

Het was wel eens eerder gezegd, bijvoorbeeld door oud-VVD-leider Frits Bolkestein en (toen nog) ene Pim Fortuyn, een ongrijpbare figuur die zich in allerlei geschriften tegen de ‘islamisering’ van de maatschappij keerde. Maar hier was een linkse man aan het woord in een keurige krant als NRC Handelsblad. Dat was even wat anders.

Scheffer deed meer ongewone dingen. Hij koppelde zijn betoog aan het aloude sociaaldemocratische verheffingsideaal. Hij schetste een onderklasse van immigranten en vroeg zich af waarom de Nederlandse samenleving die niet naar een hoger plan tilde. Waarom lieten we een ‘verondersteld reservoir aan talent’ onbenut?

Hij leverde islamkritiek, destijds nog een zeldzaam tijdverdrijf, en laveerde toen naar een onderwerp dat sinds de Tweede Wereldoorlog gevoelig lag: ons nationaal besef, of liever gezegd ons gebrek daaraan, in de ogen van Scheffer. Hij had het over de ‘apologeten van de diversiteit’ en vond dat we afscheid moesten nemen van de ‘kosmopolitische illusie’.

Hoog tijd dat we bedachten wie we waren, wij Nederlanders, en (samengevat) welke meerderheidscultuur wij vertegenwoordigden waarnaar de minderheden zich moesten voegen. Hij eindigde met de waarschuwing dat het multiculturele drama ‘de grootse bedreiging voor de maatschappelijke vrede’ was.

Meteen na publicatie ontplofte het publieke debat. Binnen vier maanden verschenen in Nederlandse kranten en weekbladen 53 opiniestukken over de kwestie. De discussie bereikte de Tweede Kamer, mede gestimuleerd door diezelfde Pim Fortuyn. In 2003 en 2004 kwam er een parlementair onderzoek onder leiding van VVD-Kamerlid Stef Blok, de huidige minister van Buitenlandse Zaken, naar dertig jaar integratie.

Scheffer toerde intussen door het land, jaarlijks gaf hij zo’n tachtig lezingen. In het boek Het land van aankomst uit 2007 borduurde hij voort op zijn thema. Sinds 2011 is hij hoogleraar Europese studies aan de universiteit van Tilburg en hij schrijft nog steeds voor NRC Handelsblad.

Twintig jaar na dato is het tijd voor een terugblik. Wat is de betekenis van ‘Het multiculturele drama’ geweest voor het denken in Nederland over migratie en integratie? Wat is er sindsdien veranderd op dit gebied? De Volkskrant vroeg vijf kenners het essay te herlezen, Scheffer zelf wil niet reageren.

‘Ik zag destijds meteen dat het veel te vroeg was om uitspraken te doen over mensen die nog maar 20, 25........

© de Volkskrant