Kako se od crvenog univerziteta „Karl Marks“ (1968) stiže do crkvenog univerziteta „Sveti Sava“ (2026)? Vaskolikim nazadovanjem i zapuštanjem duha, eto kako.

Inkvizicija se vratila – studente na lomače. Šta je sledeće, crkveni vrtići? Crkvena policija? Crkvene „klinike“ već imamo, eno ga manastir Tumane, gde raznim pomadama, đinđuvama i molitvama popovi-nadrilekari „leče“ neplodnost, depresiju i kancer. Ostaje da se vidi kako će tačno ispasti ova nova nakaradna institucija – kao Univerzitet za narod i državu, ili kao Akademija crkvenih lidera? Kao Okađeni Megatrend možda? I sad, kreatori ove zaumne ideje, i predsednik i patrijarh, anticipirajući napade zdravog razuma, tvrdili su da je u pitanju ništa novo i nimalo sporno. Za njih, katoličkih i protestantskih univerziteta već ima tušta i tima, a sve rane univerzitete i onako je bila osnovala crkva.

Patrijarh Porfirije naveo je da „Univerzitet Sveti Sava ne predstavlja presedan“ i da su „počeci velikih evropskih univerziteta tesno povezani sa monaškim i katedralnim školama“, eksplicitno spomenuvši i prve univerzitete u Bolonji (osnovan 1088.), Parizu (1150.) i Oksfordu (1192.). A je li, boga ti? Zanimljivo je da se Srpska pravoslavna crkva ovde, kada joj je zgodno, direktno ugleda na inače mrsku Zapadnu Evropu i Rimokatoličku crkvu (uzgred, prvi univerzitet u Rusiji, po evropskom modelu, osnovan je 1755. u Moskvi). A upoređivati osnivanje „crkvenih“ univerziteta u Zapadnoj Evropi u 12. veku i osnivanje crkvenog univerziteta u Srbiji u 21. veku je isto kao i upoređivati – žirafu i stiropor. Nigde veze.

Međutim, popularna tvrdnja o crkvenom poreklu univerziteta jeste legitimna i treba je potvrditi ili opovrgnuti. Kako stoje stvari sa činjenicama? Dakle, kako su režimi Republike Srbije i Srpske pravoslavne crkve najavili planove za osnivanje crkveno-državnog univerziteta „Sveti Sava“, njegovi tvorci i branioci posežu za navodno poznatim istorijskim argumentom, a to je da su veliki srednjovekovni univerziteti Evrope i sami bili crkvene institucije, da ih je crkva osnovala, i da su crkvi bili potčinjeni. U pitanju je retorički zgodna tvrdnja. Ali, i tvrdnja koja je u svakom ozbiljnom istorijskom smislu – netačna.

Zapravo, u njoj postoji zrnce istine, i upravo to zrnce čini je zgodnom za izvrtanje i manipulaciju. Naime, tačno je da su prvi evropski univerziteti nastali u duboko hrišćanskom društvu, da je........

© Danas