Četvrtog jula, obeleženo je jubilarnih 250 godina od donošenja američke Deklaracije o nezavisnosti (1776). Zašto je to toliko važno? Osim (samo) proglasa otcepljenja trinaest američkih kolonija od Velike Britanije i formiranja Sjedinjenih Američkih Država, u pitanju je bila i kulminacija procesa koji se naziva Američkom revolucijom.

Tog leta pre 250 godina, grupa od 56 provincijskih advokata, lekara, trgovaca i plantažera potpisala je dokument koji je jedan od retkih tekstova u istoriji koji su vaistinu promenili svet. Naime, Deklaracija o nezavisnosti bila je prvi ozbiljan pokušaj da se politička zajednica više ne zasniva na nasleđu, božjoj milosti ili goloj sili, koliko na apstraktnom, prosvetiteljskom načelu da su „svi ljudi rođeni jednaki“ i da vlast proizilazi iz pristanka onih kojima se vlada. Drugim rečima, jedna pobuna protiv sudbine kao principa organizacije društva. Američka revolucija je zato zadužila čovečanstvo i više nego druga najveća američka otkrića, od sijalice do interneta. Među rezultatima ove revolucije bilo je stvaranje republikanske i demokratski izabrane vlasti koja je odgovorna volji građana, po prvi put ikada, kao i prvo uspešno svrgavanje vlasti nekog kolonijalnog carstva u svetskoj istoriji.

Dakle, na prvom mestu, Američka revolucija beše politička, kulturna i socijalna pobuna predstavnika trinaest britanskih kolonija sproću britanske vlasti. Ove kolonije prvo su odbacile autoritet parlamenta Velike Britanije kao organa vlasti koji njima upravlja, pošto u njemu nisu imali svoje predstavnike. „Nisi nadležan“, takoreći. Uz to, Američka revolucija možda nije imala svoj spektakularni juriš na Bastilju, niti giljotinu, ali jeste imala otvoreni rat (za nezavisnost ili oslobođenje) od 1775. do 1783. godine. Ona nije bila samo administrativni akt otcepljenja iz kojeg nastaju Sjedinjene Američke Države, već odistinski narodni ustanak ili stvarna društvena revolucija.

Izjava o nezavisnosti i slobodi čoveka, a ne samo jedne države. Bila je i proizvod intelektualnih transformacija ranog američkog društva u pravcu ideala i vrednosti prosvetiteljstva, a ne samo pobuna zbog većih poreza na čaj. A bestseleri poput „Zdravog razuma“ Tomasa Pejna, i uopšte uvećana vera kolonista u slobode i prava građana, republiku i demokratiju, stvorili su intelektualno okruženje koje će voditi do svesti o novom političkom identitetu Amerikanaca. Upravo zato, Margaret Tačer je........

© Danas