Soğuk Savaş bitti deniyordu ama haritanın en soğuk yeri yeni bir sıcak cepheye dönüşüyor. Grönland, bir zamanlar dünya atlaslarında kenarda, beyaz bir leke olarak duran o dev buz kütlesi, bugün büyük güçlerin yeniden “satın almak” istediği bir toprak parçası. 19. yüzyılın Alaska anlaşmasını ve 20. yüzyılın Süveyş krizini yan yana koyduğunuzda, 21. yüzyılın Grönland dosyası aslında tek bir soru soruyor: Bu ada yeni bir kolonyal alışverişin mi, yoksa yeni bir küresel boğaz savaşının mı habercisi?

Haritaya uzaktan bakan için bu hâlâ “uzak bir ada” meselesi gibi görünebilir. Oysa Grönland dosyası, Washington’daki strateji odalarından Moskova’nın askeri haritalarına, Pekin’in uzun vadeli yatırım planlarından Kopenhag’daki iç siyaset tartışmalarına kadar uzanan kalın bir hattın tam ortasında duruyor.

Yani mesele sadece “Trump yine ne dedi?” başlıklı bir magazin konusu değil. Ticaret yollarının, enerji güvenliğinin ve iklim krizinin kesiştiği yeni bir güç düğümüyle karşı karşıyayız. Bu yüzden, Grönland’ın geleceğini konuşmak aslında 21. yüzyılın güç mimarisini konuşmak anlamına geliyor.

Trump’ın “fantezisi” mi, stratejik aklın soğuk hesabı mı?

Donald Trump’ın Grönland’ı “satın alma” fikri ilk kez 2019’da ortaya çıktığında dünya bu açıklamayı bir çeşit jeopolitik şaka, Amerikan başkanının bilindik gösteri performansının uzantısı gibi okudu. Danimarka’nın “satılık değil” cevabı, sosyal medyada alaycı başlıklarla dolaştı, dosya birkaç gün içinde gündemden düştü. Bugün ise aynı fikrin, buzların daha hızlı eridiği, maden haritalarının daha ayrıntılı çıkarıldığı, Arktik rotalarının daha sık kullanıldığı bir dünyada masaya daha “ciddi” bir dosya olarak geri döndüğünü görüyoruz.

Grönland üzerinden dönen tartışma, Trump’ın kişisel arzusundan çok daha fazlasını anlatıyor. ABD için bu ada, bir toprak parçasından ziyade, Arktik’te kalıcı askerî mevcudiyet, Rusya ve Çin’in kuzey kuşatmasına karşı ileri bir göz ve kulak demek.

Aynı zamanda, iklim kriziyle birlikte açılan yeni ticaret yollarına, yeni enerji ve maden rezervlerine en önden bakmanın adı. Yani Grönland, Beyaz Saray’ın duvarlarında bir gayrimenkul projesinden öte Pentagon’un koridorlarında ciddi bir güvenlik dosyası olarak kalınlaşıyor.

Alaska hafızası: “Bugünün alayı, yarının kârlı anlaşması”

ABD’nin Grönland fikrini anlamak için hafızayı Alaska’ya çevirmek gerekiyor. 1867’de Rusya’dan 7,2 milyon dolar karşılığında alınan Alaska, o dönem Washington’da bile “Seward’ın çılgınlığı” diye anılmıştı.

Soğuk, uzak, işe yaramaz görülen bir toprak parçası için bütçeyi zorlayan bir anlaşma yapılmıştı. Ne var ki 20. yüzyılda........

© Daktilo1984