Fon krizinden güç krizine |
Fon ile yatıp fon ile kalkmaya başladık. Sabahtan akşama kadar fonları konuşuyoruz, yarattıkları sorunları tartışıyoruz.
Çünkü bu kriz herkese dokundu. Her mahalleye girdi, her mutfağa uzandı. Etkileri de uzun süre devam edecek.
“Benim fonlarla hiç ilgim olmadı, hayatımda borsada oynamadım” diyenler bile bu gelişmelerden payını aldı. Belki farkında değiller ama onlar da bu krizin ekonomik ve toplumsal sonuçlarıyla karşı karşıya.
Daha önceki yazılarımda belirttiğim gibi, zararın önemli bir bölümünü henüz görebilmiş değiliz ama geçmişte yaşanan benzer finansal krizlerin ekonomik ve toplumsal sonuçlarını incelediğimizde ise önümüzde nasıl bir tablo oluşabileceğini tahmin etmek zor değil.
Finansal piyasaların hafızası güçlüdür. Bir kurumda başlayan kayıp, başka kurumların bilançolarına, yatırımcıların davranışlarına ve nihayet ekonominin bütününe yayılabilir. Akademik literatürde buna contagion, yani finansal bulaşma diyoruz.
Türkiye’de bugün yaşananları değerlendirirken bu bulaşmanın hangi kanallardan ilerlediğine, piyasa gücünün kimlerin elinde toplandığına ve bu ekonomik gücün siyasal karar mekanizmalarıyla nasıl ilişkilendiğine bakmamız gerekiyor.
Finansal krizlerin en ürkütücü yanı, zararın nerede başlayıp nerede biteceğinin kolayca kestirilememesidir. Bir fonda yaşanan kayıp, aynı hisselere yatırım yapan başka fonlara, oradan bankalara, şirketlere ve nihayet hanehalkına kadar uzanabilir. Yatırımcıların güvenini kaybedip paralarını çekmesi satışları hızlandırır; düşen fiyatlar yeni kayıplar yaratır.
Şirketlerin finansmana erişimi zorlaşır, bankalar teminatlarını yeniden değerlendirir, kredi koşulları ağırlaşır. Üstelik birbirine........