Misakı Milli, İngiliz emperyalizmine teslim olmuş sarayın-sultanın değil, emperyalizme karşı bir bağımsızlık savaşı yürüten Mustafa Kemal Atatürk’ün ve İsmet İnönü gibi arkadaşlarının eseridir.

İsmet Bey tarafından yazılan ve Mustafa Kemal Paşa'nın imzaladığı Müdafaai Hukuk Grubu Programı ve Misakı Milli taslağının ilk sayfası.

Tam 106 yıl önce 28 Ocak 1920’de Son Osmanlı Mebuslar Meclisi’nde Türkiye’nin bağımsızlık bildirisi “Misakı Milli” kabul edildi. Atatürk ve Cumhuriyet karşıtı tarih yazımına ve siyasal İslamcı tarih okumasına göre Misakı Milli, bir taraftan Atatürk ve arkadaşlarının çabası dışında hazırlanmış ve kabul edilmiş bir metin gibi anlatılırken, diğer taraftan Atatürk ve arkadaşlarının Misakı Milli sınırlarına sahip çıkamadıkları ileri sürülür. Ancak her iki eleştiri de temelsiz, yanlış ve haksızdır.

30 Ekim 1918 tarihli Mondros Mütarekesi sonrasında başlayan İşgallere karşı halkın direnme kararlılığı sayesinde, saraydan-sultandan, İstanbul hükümetinden bağımsız biçimde, yurdun değişik yerlerinde Müdafaai Hukuk Cemiyetleri kurulmuş ve Kuvayı Milliye Hareketi ortaya çıkmıştır.

Mustafa Kemal Paşa (Atatürk), 19 Mayıs 1919’da Samsun’a çıkarak dağınık haldeki yerel direnişlerden ulusal bir kurtuluş örgütü yaratmıştır. Erzurum ve Sivas Kongresi’nde ulusal kurtuluşun yol haritası belirlenmiştir. İşte Misakı Milli de bu sırada temellenmiştir. Erzurum ve Sivas Kongrelerinin sonuç bildirileri, Misakı Milli’nin (Ulusal And’ın) temelini oluşturmuştur.

Mustafa Kemal Atatürk ve İsmet İnönü

Tevfik Bıyıklıoğlu’nun deyişiyle “Türk Devleti’nin sınırları Mustafa Kemal Paşa’nın, Mondros Ateşkes Antlaşması imzalandığı günlerde, Yıldırım Ordular Grubu Kumandanı olarak başlayan ve daha sonra Samsun’a geçmesiyle bütün Millî Mücadele hareketi boyunca devam eden basiretli, azimli ve hesaplı çalışmalarıyla tespit olunmuştur.”(1)

Mustafa Kemal Paşa, İstanbul’da toplanacak Son Osmanlı Mebusan Meclisi’nde bir Müdafaai Hukuk Grubu kurulmasını ve meclis başkanlığı ile “ulusal emelleri içeren ve uygulamaya yönelik bir siyasal program” hazırlanmasını istemiştir.

Bu çerçevede ilk Misakı Milli taslağını 19 Ocak 1920’de Ankara’da bizzat Mustafa Kemal Paşa (Atatürk) kaleme almıştır. İkinci Misakı Milli taslağı ise İsmet Bey (İnönü) tarafından yazılmış, Mustafa Kemal Paşa tarafından gözden geçirilerek imzalanmış ve 21 Ocak 1920’de Müdafaai Hukuk Programı olarak kabul edilmiştir. Her iki taslak da Erzurum ve Sivas Kongrelerinde kabul edilen kararları içermiştir. Bazı ifadeler dışında her iki taslak da aşağı yukarı aynı içeriğe sahiptir.(2)

Mustafa Kemal Paşa’nın başkanlığındaki Temsil Heyeti’nin 1920 yılı Ocak ayının başlarında Ankara’ya gelen milletvekilleriyle yaptığı görüşmeler sonunda Mustafa Kemal Paşa tarafından hazırlanan “Müdafaai Hukuk Grubu Programı ve Misakı Milli” taslağı, Hüsrev (Gerede) Bey’e verilerek İstanbul’a gönderilmiştir.(3) İsmet Bey’in hazırladığı ve Mustafa Kemal Paşa’nın gözden geçirip onayladığı “Müdafaai Hukuk Programı ve Misakı Milli” taslağı da Binbaşı Salih (Omurtak) Bey aracılığıyla İstanbul’a gönderilmiştir.(4) Mustafa Kemal Paşa, İsmet Bey’in taslağı hakkında, 21 Ocak 1921’de Rauf (Orbay) Bey’e yazdığı notta, “Grup Programı’nın İsmet Bey tarafından yazılan tarzı takdim edilmiştir. Bunda daha ziyade açıklık olduğunu zannederim” demiştir.(5)

12 Ocak 1920’de İstanbul’da Osmanlı Mebuslar Meclisi açılmıştır. Bu mecliste, 22 Ocak 1920 tarihinde yapılan özel ve gizli toplantıda Mustafa Kemal Paşa’nın gönderdiği “Grup Programı ve Misakı Milli” metni okunmuştur.

O günlerde İstanbul’da Mebuslar Meclisi’nde “Ahdi Milli” adı verilen bir metin üzerinde çalışılmaktadır. Ahdi Milli’de, Suriye de “ulusal sınırlar” içinde gösterilmiştir. Rauf Bey ve arkadaşları, bu Ahdi Milli’yi Mustafa Kemal’in gönderdiği Misakı Milli metinleriyle pek bağdaştıramadıkları için söz konusu metinlerin birleştirilmesi amacıyla bir komisyon kurulmasını önermişlerdir. Bunun üzerine on kadar üyeden oluşan bir komisyon kurulmuştur.(6)

Sonuçta İstanbul’da Osmanlı Mebuslar Meclisi’nde kurulan bu komisyon, Mustafa Kemal Paşa’nın Ankara’dan gönderdiği taslak metinler üzerinde bazı düzeltmeler yapmıştır. Böylece son şeklini alan metin, Mebuslar Meclisi’nin 28 Ocak 1920 tarihli özel ve gizli oturumunda Erzurum Milletvekili Celalettin Arif Bey ve 121 milletvekilinin imzasıyla “Aht ve Misakı Milli” adıyla kabul edilmiştir. Önce bir grup programı olarak düşünülen “Misakı Milli”, sonradan bir meclis kararı halini almıştır.(7)

6 maddelik ve toplam 1.5 sayfalık Misakı Milli’ye göre “Osmanlı devletinin özellikle Arap çoğunluğun oturduğu ve 30 Ekim 1918 günlü silah bırakışmasının (Mondros Ateşkes Antlaşması’nın) imzalanması sırasında düşman ordularının işgali altında kalan kısımlarının geleceğini buralar halkının serbestçe belirlemesi gerekli olduğundan söz konusu mütareke çizgisinin içinde ve dışında, din, ırk ve emel yönlerinden birleşik ve birbirine karşılıklı saygı ve özveri duygularıyla dolu ve etnik ve toplumsal hakları ile bölgelerinin koşullarına uyum gösteren Osmanlı-İslam çoğunluğun oturduğu kısımların tümü hiçbir nedenle birbirinden ayrılmaz bir bütündür.” Kars Ardahan Batum ve Batı Trakya için halk oylaması yapılmalıdır. İstanbul’un ve Marmara Denizi’nin güvenliği sağlanmak kaydıyla Boğazların dünya ticaretine açılmasına bizimle birlikte öteki tüm devletlerin oy birliğiyle karar verilecektir. Azınlık hakları komşu ülkelerdeki Müslümanların da aynı haklardan yararlanması koşuluyla güvence altına alınacaktır. Kapitülasyonların kaldırılmasına karşılık Osmanlı borçları ödenecektir.

Kabul........

© Cumhuriyet