Tutuklama: Kural mı, istisna mı? - Haydar Aksoy |
Tutuklama tedbiri hukuk devletinde, cezalandırma aracı değil; zorunlu ve ölçülü olduğunda başvurulabilecek istisnai bir tedbirdir. Bu bağlamda son dönemde birçok belediye ve Deniz Göktaş soruşturması gibi kamuoyunun yoğun ilgisini çeken soruşturmalarda sanıklar hakkında verilen tutuklama kararları, anayasa, Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) içtihatları ışığında ciddi hukuki tartışmalara neden olmaktadır.
CMK’nin 100. maddesi, tutuklama tedbirinin uygulanabilmesi için öncelikle kuvvetli suç şüphesinin varlığını aramaktadır. Bunun yanında, tutuklama nedeni olarak kaçma şüphesi, delilleri karartma ihtimali ve bazı katalog suçlara ilişkin durumlar öngörülmüştür. Ancak kanunda “karar verilebilir” ve “varsayılabilir” ifadelerinin kullanılması, bu şartların varlığı halinde dahi mahkemenin otomatik olarak tutuklama kararı veremeyeceğini açıkça göstermektedir.
Başka bir ifadeyle, tutuklama bir zorunluluk değil, ancak istisnai koşullarda başvurulabilecek geçici bir tedbirdir. Mahkemeler, bu konuda karar verirken yalnızca CMK hükümlerini değil; anayasayı, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesini (AİHS) ve AİHM ile Anayasa Mahkemesi içtihatlarını da birlikte göz önüne almak zorundadırlar.
ANAYASAL GÜVENCE VE ÖZGÜRLÜK İLKESİ
Anayasanın 19. maddesinin 7. fıkrası, tutuklanan kişilerin makul süre içinde yargılanmayı ve soruşturma veya kovuşturma sırasında serbest bırakılmayı isteme hakkına sahip olduğunu düzenler. Aynı maddenin 3. fıkrasında ise, suçluluğu hakkında kuvvetli belirti bulunan kişilerin ancak kaçmalarını, delilleri yok etmelerini veya değiştirmelerini önlemek amacıyla yahut kanunda açıkça gösterilen ve tutuklamayı zorunlu kılan nedenlerin varlığı halinde hâkim kararıyla tutuklanabileceği belirtilmektedir.
Buradaki “tutuklamayı zorunlu kılan nedenler” ibaresi, doğrudan ölçülülük ilkesine işaret etmektedir. Nitekim anayasanın 13. maddesi uyarınca temel hak ve özgürlüklere getirilen her sınırlama, meşru bir amaca dayanmalı ve ölçülülük ilkesine uygun olmalıdır.
ÖLÇÜLÜLÜK İLKESİ, SALIVERİLME........