2000 yılında katıldığı bir konferansta, meslektaşlarının içinde bulunulan dönemi hâlâ Holosen diye adlandırmakta ısrar etmelerine tepki gösteren Nobel ödüllü atmosfer kimyacısı Paul Crutzen, artık o dönemin geride kaldığını vurgulayarak “Antroposen çağındayız!” dedi.

Holosen yaklaşık 12 bin yıl önce son buzul çağının sona ermesiyle başlayan ve günümüze kadar devam ettiği, en azından Crutzen’in bu çıkışına kadar, kabul edilen jeolojik evredir. Holosen, antik Yunancadaki “holos” (tamamen) ve “kainos” (yeni) sözcüklerinden türetilmiştir. İnsan uygarlığının yükselişine olanak sağlayan istikrarlı iklim dönemi diye de nitelenmektedir.

İNSAN DÜNYAYI DEĞİŞTİRDİ

Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları’nın Kılavuz dizisinden çıkan, Erle C. Ellis’in yazdığı, Hayrullah Doğan’ın dilimize kazandırdığı “Antroposen” adlı kitaptan aktardığım Crutzen’in bu karşı çıkışının altında, Holosen’in başlangıcından bu yana insanların Dünya’yı yeniden şekillendirdikleri saptaması yatıyordu. Yaklaşık 13 yıl sonra, 2013’te arkeolog Bruce Smith ve Melinda Zeder, “Anthropocene” dergisinde yayımlanan makalelerinde, “İnsan tam olarak ne zaman dünyada çevre üzerinde hâkimiyet kurdu” sorusunu sordular. Ellis’in ifadesiyle, “Böylece Crutzen’in seferberlik çağrısından on yılı aşkın zaman sonra arkeologlar da Antroposen’i tanımlamak için ilk girişimde bulundular.”

Arkeologların yıllar süren araştırmaları........

© Cumhuriyet