Kısa süre önce laiklik konusunda iki önemli ve kapsamlı yapıt yayımlandı: Gazetemizin yazarı, değerli tarihçimiz Sinan Meydan’ın “Atatürk’ün Mirası Laik Cumhuriyet” (İnkılâp Yayınları) ve bir akademisyen grubunun ürünü “Yol Ayrımında Laiklik” (Tekin Yayınevi).

Sinan Meydan’ın yapıtı Cumhuriyet Aydınlanmasının ve ona gerici saldırıların başlangıcından günümüze akıcı bir üslupla yazılmış öğretici tarihidir.

Akademisyen topluluğunun ortak yapıtında ise çoğunlukla, 2024 yılında düzenlenen bir sempozyumda laiklik konusunda sunulan bildiriler yer alıyor. Bildirilerde ülkemizde laiklik olgusunun siyasetle, ekonomiyle, eğitimle, orduyla vb. ilişkisi irdelenmekte.

Kavramın kendisi ve bu değerli kitaplar üzerine bir yazı için internette gezinmekteyken karşıma yaklaşık 20 yıl önce “Cumartesi Yazıları” adlı köşemde yayımlanmış, neredeyse unuttuğum bir yazım çıktı. Aynen yayımlamaya karar verdim:

Kavramlar karışıp bulanıklaştığı, çoğu kez de özellikle bu duruma getirildiğinde, aslına başvurmak, güvenilir bir sözlüğe göz atmak iyi geliyor.

Bunu bu kez “laik” ve “laiklik” (laisizm) kavramları konusunda yapmak istedim.

Pek sevdiğim sözlüklerimden “Dictionnaire de la Langue Française”de (Hachette 1980), bizi ilgilendiren yönüyle “laic”in tanımı şöyle: (Dinsel yaşama karşıt olarak) sivil yaşama ilişkin olan. (Latince bir kökten gelen “sivil” kavramı, yurttaş, yurttaşlık anlamlarını içeriyor.)

Yorumu bu bağlamıyla biraz daha derinleştirirsek bizdeki yazılışıyla “laik”, sadece dinsel yetkeye değil, birey üstü bir başka yetkeye de bağımlı olmayan, bağımsız birey, özgür yurttaş demektir.

Aynı sözlükte “laik kılmak, tüm........

© Cumhuriyet