Yılın Kelimesi |
“Ne var ki bu kocaman gerçekliği içinde hapsedecek büyüklükte kelime yoktu.”[1]
T24 okurları, online oylamada yılın kelimesi olarak “gözaltına alınıyorum”u seçti (oyların 8,8’ini almış). Onu şu adaylar izledi: “yarınsızlık,” “etkin pişmanlık,” “erişim engeli,” “Süreç,” “Gazze,” “yoksulluk,” “kayyım”... Gündemi kaplayan ve grinin tonlarını taşıyan kelimeler bunlar. Bir maymuncuk kelimeye dönüşen “süreç”i[2] ayırırsak, zamanın pusuyla kararmış, uğursuz kelimeler.
Geçen yıl şahane bir alâkasızlıkla yılın kelimesi diye “kalabalık yalnızlık”ı belirleyen Türk Dil Kurumu'nun (TDK) bu yılki anketinin sonuçları bu yazı tamamlanırken hâlâ açıklanmamıştı.
Bağış Erten ve İnan Özdemir’in Yaz Deftere’sinde, sporda yılın kelimesini konuştular. “Hakem,” "bahis," "fiziksellik" öne çıktı – bir de "Osimhen"![3]
Aposto'nun kavram dağarcığı derlemesi, ilginç.[4]
Yılın kelimesini seçmek, son yılların modalarından biri.
İngiltere’de dört kurumsal sözlüğün editoryal heyetinin seçimlerini biliyoruz. Collins Sözlüğü “vibe coding”i seçmiş; yazılımcının kod yazmak yerine ‘niyetini,’ hedeflediği işlevi tanımlamasına dayanan programlama yöntemi. Merriam Webster de “slop”u belirlemiş; dijital içerik saçıntısı, içerik çorbası... Cambridge Sözlüğü “parasosyal”i seçmiş; sanal kişiliklerle kurulan sosyal veya yarı-sosyal, sosyalimsi ilişki. Oxford Sözlük yayıncıları ise “öfke tuzağı”nı (rage bait) seçmişler. Dördü de, yeni dijital teknolojilerle ve sosyal medyayla ilgili kelimeler.
İtalya’da Treccani Sözlüğü geçen yıl rispetto’yu (saygı, tanıma) seçmişti, 2025’te fiducia (güven). İtalyanlar anlaşılan özledikleri, eksikliğini duydukları şeyin kelimesini seçiyorlar.
Fransa’da bir “kelime festivali” çerçevesinde 2005’ten beri yapılan bir yılın kelimesi seçiminde genellikle (klişenin gözüne vuralım: Fransız tarzı ciddiyetle) sosyal sorumluluk hassasiyetini yansıtan seçimler yapıyorlar: 2005’te précarite (prekarite), 2016 réfugiés (göçmenler), 2018 climat (iklim). Le Robert Sözlüğü, çevrimiçi aramalara göre bir seçim yapıyor; 2025’te masculinisme çıkmış (erilcilik, erkekçilik). Önceki........