ABD’de 4 Temmuz 2026 tarihinde, Bağımsızlık Bildirgesi’nin (Declaration of Independence) ilanının 250. yıldönümü idrak edilecek. Bu çeyrek binyıllık kutlamanın Trump’ın başkanlığına denk gelmiş olması tarihin bir cilvesi. Zira 1776 ile 2026 arasında manidar karşıtlıklar ve koşutluklar var.

Bütün insanların eşit yaratıldığı ve Yaratan tarafından Yaşam, Özgürlük ve Mutluluk Arama[1] gibi devredilmez haklar bahşedildikleri düsturuyla başlayan, Britanya Kralı III. George’un bu hakları nasıl çiğnediğini 26 maddede sıralayan metin, o güne kadar koloni olagelmiş 13 eyaletin bağımsızlığının ilanıyla sonlanıyor. “Despotizme”, “tiranlığa” meydan okuyan, hükümetlerin meşruiyetlerini yönetilenlerin rızasından alması gerektiğini adeta haykıran beyannamenin 250. yıldönümünde Beyaz Saray’da bir kral bozuntusunun oturuyor olması ironi timsali bir durum. III. George’a dair kaleme alınmış şikayetler arasında “yargıçları sadece kendi iradesine tabi tutması”, “diğer ülkelerle ticareti kesmesi” gibi başlıkların bulunması ironiye neredeyse nüktedan bir boyut katıyor. Kral III. Charles’ın Nisan ayındaki ABD ziyaretinde Temsilciler Meclisi’ne hitaben yaptığı konuşmada demokratik değerler ve kuvvetler ayrılığından dem vurması da ironiyi katmerliyor. Özetle, 29 Ekim 1923’ün yüzüncü yıldönümünü andırır bir ahval ve şerait hakim ABD’de.

Ne var ki 1776’nın ABD’sini, Bildirge’nin yazar ve savunucularını yüceltmeden önce Howard Zinn’e kulak vermekte fayda var. ABD tarihçisi, sosyal ve siyaset bilimci Zinn’in, ülkenin resmi tarihine alternatif bir anlatı olarak 1980’de yayımladığı “A People’s History of the United States” (Halkın Birleşik Devletler Tarihi) muazzam sayıda okurla buluşmuş, the Simpsons, the Sopranos gibi popüler kültür ürünlerinde bahsi geçecek denli tanınırlığa ulaşmış bir eser. Kendini bazen anarşist, bazen (demokratik) sosyalist olarak tanımlayan Zinn, bu kitabında 1495’den günümüze ABD’nin tarihini, günahlarından arındırılmış bir mit kurma çabasıyla mağduriyetleri –ve direnişleri– göz ardı edilenlerin, yok sayılanların bakış açısından ele alıyor.

“Eşit yaratılan insanlar” ifadesinin evrensel tınısına rağmen o dönemde bu eşitliğe layık görülmeyen ve dolayısıyla kelimenin tam manasıyla “insan” muamelesi görmeyenler toplumun büyük çoğunluğunu oluşturuyor. Bu bağlamda dört gruba odaklanıyor, Zinn: Siyahlar, yerliler, kadınlar ve emekçi beyazlar. Tersten söylersek, Bildirge’nin “insan”dan kastı mal, mülk sahibi beyaz erkekler. Britanya İmparatorluğu’na karşı bağımsızlığın ilan edildiği ve oy hakkının sadece vergilendirilebilir mülk sahiplerine tanındığı o yıllarda, bu ayrıcalıklı tabaka toplumun takriben sadece ve sadece %6’sından ibaret. 1790’lardan itibaren siyasi temsiliyet için mülk sahibi olma koşulu eyaletler tarafından yavaş yavaş esnetilmeye, kaldırılmaya başlansa da sıranın kadınlara, siyahlara ve yerlilere gelmesi uzun seneler alıyor.

Irksal, cinsel ve sınıfsal eşitsizlikler bağımsızlık mücadelesini birçok açıdan şekillendiriyor. Amerikan yerlilerinden başlarsak, söz konusu yıllarda “Kızılderililer” –ya da “Hintliler”[2]– beyaz yerleşimciler için hala ciddi bir tehdit teşkil ediyor. Örneğin, 1755 yılında Massachusetts eyaletinde her bir yetişkin erkek yerlinin kafa derisi için 40 pound, her bir kadın ya da 12 yaşından küçük erkek yerlinin kafa derisi için 20 pound’luk ödül konuluyor. Öte taraftan Britanya Krallığı, şef Pontiac liderliğindeki ayaklanma sonrasında yerlileri yatıştırmak adına 1763 yılında yayımladığı beyanname ile Appalachian dağlarının batı tarafını beyaz yerleşimcilere yasaklıyor. Haliyle yerliler bağımsızlık savaşında çoğunlukla İngilizler’den yana saf tutuyor. Nitekim Bağımsızlık Bildirgesi’nde Kral’a yöneltilen suçlamalar arasında yerlileri ayaklanmaya kışkırtmak da var.

Yerliler kadar keskin bir biçimde tercihlerini Kraliyet'ten yana yapmasalar da siyahlar da ABD’nin bağımsızlık savaşına katılmaya çok hevesli........

© Birikim