İstanbul Festivali’nin bu yıl bir belgeselle, Gianfranco Rosi’nin ‘Pompei: Bulutların Altında adlı etkileyici belgeseliyle açılması, dünya sinemasında belgesel sinemanın giderek yükselen prestijinin bir göstergesiydi. Sinema sanatının ilk ürününün bir belgesel olduğunu (Lumiere kardeşlerin çektiği Ciotat garına giren trenin görüntüleri) bilmeyen sinemasever yoktur herhalde. Mélies ile birlikte yola çıkan, büyük komedyenler ve usta yönetmenler eliyle gelişen kurmaca türü geniş kitlelerle bağ kurmakta daha başarılı olsa da belgesel sinema gücünden bir şey kaybetmedi.

Ülkemizde de ilk filmlerin Osmanlı imparatorluğu tebaasından Manaki kardeşlerin ve Ordu Foto Film Merkezinin çektiği haber filmleri olduğunu biliyoruz. Ne yazık ki, sinemamızın ilk dönemlerinde ve Yeşilçam yıllarında bu tür ihmal edildi. Sabahattin Eyüboğlu’nun ve Süha Arın’ın çabaları dışında hatırı sayılır bir üretimle karşılaşmadık. Lütfi Ö. Akad’ın ‘Tanrının Bağışı Orman’, ‘Dört Mevsim İstanbul’, Metin Erkan’ın Aşık Veysel’i konu aldığı ‘Karanlık Dünya’, Derviş Zaim’in ‘Devir’ ve ‘Tavuri’ filmleri gibi birkaç istisna dışında usta yönetmenlerimiz bu alana pek yüz vermedi. TRT’nin belgesele önem vermesi ise İsmail Cem’in Genel Müdürlüğü döneminde başladı. TRT günümüzde de Kültür ve Turizm Bakanlığı ile birlikte belgesel sinemanın en önemli yapımcısı konumunda. Bağımsız yapımların sayısı da hızla artıyor.

32 METRE VE ÖTESİ

Bu yıl İstanbul Film Festivali’nde izlediğimiz yapımlar, son yıllarda belgesel sinemamızda ciddi bir gelişme olduğunu gösteriyordu. Festivalin ‘Yeni Bakışlar’ bölümündeki kurmaca filmlerimizin düş kırıklığı yarattığından söz etmiştim geçen hafta. Bu bölümün jürisinin ‘Seyfi Teoman En İyi Film’ ödülünü bir belgesele vermesi yerindeydi. Ödülü alan film, Türkiye’de yaşayan İranlı yönetmen Morteza Atabaki’nin ‘32 Metre’si, Konya’da silah üretimi ile geçinen bir köyün kadınlarının silah atma yarışı yapmaya karar verme sürecini anlatıyor. Ayrıntıları ihmal etmeyen bir gözlem ve dört dörtlük bir sinematografik anlatım ile toplumdaki kadın-erkek eşitsizliğine direnen köylü kadınların serüvenini beyazperdeye taşıyan........

© Birgün