Oğuz Atay’ın alaycı tragedyası Tutunamayanlar’ın en komik bölümlerinden biri, Turgut Özben ve Selim Işık karakterlerinin bir gece oturup Turgut’un -ortaya çıkan sayfalardaki adıyla ‘Birinci Dragut’un- biyografisini yazdığı kısımdır galiba.

Selim söyler, Turgut yazar. Turgut bazen Selim’in yaptığı tanımları beğenmez, aralarında yalancıktan söz dalaşı olur. Epey komik ve fazlasıyla trajik bir bölümdür, kitabın tamamı gibi...

Şu satırlar, Selim’in intiharından sonra Turgut’un yana yakıla arayıp bulduğu kağıtlardaki bu biyografi çalışmasının genel ironik yapısını çok iyi özetler:

“Evet! Turgut, tercümei halini yazan büyük müverrih Selim Işık’ın aksine, ilk tahsilini sokakta yapmıştı. Henüz üç yaşının baharındaydı. Güneşli bir günün sabahında, minimini Turgut, ilk defa sokağa çıkıyordu. Nasıl, minimini Newton, gene böyle güneşli bir günde, bahçesinde dolaşırken, başına düşen bir elma sayesinde yerçekimi kanununu bulmuşsa, Turgut da o gün, sokak, dolayısıyla hayat mücadelesi kanununu keşfetmişti. Evlerinin yanındaki boş arsada top oynayan çocukların arasına, yaşının verdiği teklifsizlikle sokulmaya çalışınca, beş yaşında kocaman bir sokak serserisinden ilk yumruğu yedi gözüne. Hidrostatik kanununu bulur bulmaz hamamdan fırlayan Arşimidis’in hızıyla geriye döndü ve annesine şikâyete koştu.” (İletişim Yay., 8. Basım, 1992, s. 59)

***

Oğuz Atay’ın yazım biçemini belki en iyi açıklayabilecek terim, Fredric Jameson’ın düşünce dünyamıza kazandırdığı ‘diyalektik yazım tarzı’dır: En birbiriyle ilişkisiz gibi görünen unsurların bile, aslında tarihsel olarak nasıl da aynı gelişim/değişim çizgisini oluşturan noktalar olabileceğini gösteren, yüzeyin ardındaki derinliği işaret eden bir anlatım tarzı...

Marxist edebiyat eleştirisinin son büyük isimlerinden Jameson, Marksizm ve Biçim adlı kitabında önerdiği bu terimin tarihsel gerekliliğini şöyle açıklar:

“Engels, Balzac’ın çizdiği Fransız........

© Birgün