“İşte” mi “işde” mi? |
Sürekli okurlarımızdan Ömer Özbey, bir haber başlığından yola çıkarak iki soru yöneltmiş bize:
“Sayın Aşut,
Nefes gazetesinin 22 Mart 2026 tarihli anasayfasındaki bir haberin başlığı, ‘6.5 MİLYON GENÇ NE OKULDA NE İŞTE’ şeklindeydi.
Kafama takılan sorular:
1- İŞTE yerine İŞDE olması gerekmez mi?
2- 6.5 yerine 6,5 olması gerekmez mi?
Sadık bir okuyucunuz olarak cevabınız benim için çok önemli olacaktır.
Zahmetiniz için şimdiden teşekkür ederim.”
* * *
Okurumuzun sorularını sırasıyla yanıtlamaya çalışayım:
“İşte” sözcüğünün anlamı, kullanım yerine göre değişir. Örnek tümcedeki kullanımı ele alırsak, burada “iş” kök sesinin “-de” durum eki almış biçiminden söz etmemiz gerekir. Ancak Türkçenin ünsüz sertleşmesi kuralına göre “-de” eki uygulamada “-te”ye dönüştüğünden sözcüğü “işte” biçiminde yazıp okuyoruz. Tıpkı “dışta, düşte, kışta, Muş’ta...” dediğimiz gibi.
Bu bağlamda kalıplaşmış bir başka örneği de “Türk dünyası”ndan verelim:
Kırımlı düşünür İsmail Gaspıralı’nın (1851-1914) "Dilde, fikirde, işte birlik" belgisi, milliyetçi kesimde yaygın biçimde dolaşımdadır.
Türk Dil Kurumu’na göre ünlem, Dil Derneği’ne göre belirteç olan öteki “işte” sözcüğü ise anlatılan ya da gösterilen bir şeye dikkat çekmek için kullanılır. Mahzuni Şerif’in şu dizesinde olduğu gibi:
“İşte gidiyorum çeşmisiyahım...”
Sonuç olarak bu sözcüğü iki durumda da “işte” diye yazıyoruz. Yani Nefes gazetesindeki haber başlığının bu bölümünde........