İçimizden geçen giden parçacıklar: Nötrinolar |
Elinizde tuttuğumuz gazetenin sayfaları arasından bir parçacığın geçip gittiğini söylesem, muhtemelen çoğu okuyucu bunu bir bilim kurgu benzetmesi sanacaktır. Halbuki şu anda fark etmesek bile içimizden birçok parçacık geçiyor ve buna rağmen vücudumuzla bir etkileşime girmiyor. Şu anda dahi bu satırları okurken, Güneş’ten, uzak galaksilerden ve hatta Büyük Patlama’nın yankılarından kopup gelen milyarlarca nötrino, vücudunuzdan, eşyalardan, duvardan ve Dünya’nın tamamından neredeyse hiç iz bırakmadan geçiyor. Ne ışık saçıyorlar ne ses çıkarıyorlar. Ama buna rağmen nötrinolar evrenin en derin sırlarını taşıyorlar. İşte bu yüzden nötrinolar, modern fiziğin en sessiz fakat en büyüleyici kahramanlarıdır. Birçok bilim adamına göre evrenin sırrını deşifre etmemiz nötrinoları anlamaya bağlı.
Nötrinoları özel kılan şey, neredeyse yok gibi olmalarıdır. Elektrik yükleri yoktur, kütleleri son derece küçüktür ve maddeyle etkileşime girmekte adeta isteksizdirler. Bir nötrinonun Dünya’nın bir ucundan girip diğer ucundan hiç sapmadan çıkması son derece olağandır. Bu özellik, onları yakalamayı inanılmaz derecede zor kılar; ama aynı zamanda eşsiz birer kozmik haberciye dönüştürür. Çünkü nötrinolar, ışığın ve diğer parçacıkların ulaşamadığı yerlerden bize bilgi getirir. Bir yıldızın çekirdeğinden, bir süpernovanın kalbinden, hatta karadeliklerin çevresindeki kaotik bölgelerden belki hatta daha derinlerden bize bilgi taşıyabilirler.
20. yüzyılın başında fizikçiler, enerji korunumu yasasında ortaya çıkan küçük ama can sıkıcı bir problemi çözmek için nötrinoyu varsaymak zorunda kaldılar. Kimse onun gerçekten var olduğundan emin değildi. Ancak bugün geldiğimiz noktada nötrinolar, evreni anlamada başrol oyuncularından biri hâline geldi. Güneş’in nasıl çalıştığını, yıldızların nasıl öldüğünü ve maddenin neden antimaddeye galip geldiğini anlamamızda nötrinolar kilit rol oynuyor. Kısacası, bu hayalet parçacıklar olmasaydı, evrenin hikâyesi eksik kalırdı.
Elbette bu kadar zor yakalanan bir parçacığı tespit etmek için alışılmışın dışında yöntemler........