27 Mart 2021’de İran ile Çin arasında imzalanan 25 yıllık kapsamlı işbirliği anlaşması, yalnızca ekonomik bir anlaşma değil, küresel güç dengelerini etkileyen jeopolitik bir kırılma noktasıdır. Bu anlaşma, Çin’e uzun vadeli ve indirimli enerji tedariki sağlarken, İran’a 400 milyar dolar büyüklüğünde yatırım öngörmektedir. Ancak asıl kritik boyut, İran’ın Çin’in Kuşak ve Yol Girişimi’ne entegre edilmesi ve buna paralel olarak güvenlik ve savunma işbirliğinin derinleşmesidir. Bu gelişme, ABD ve İsrail başta olmak üzere Batılı stratejik çevrelerde ciddi bir tehdit olarak algılanmıştır. Çünkü bu yapı, İran’ın uzun vadede yaptırımlara karşı bağışıklık kazanabileceği ve bölgesel güç olarak yükselmesini sağlayabilecek bir sistemin temelini oluşturmaktadır.

BATI’NIN YAPTIRIM MİMARİSİ VE KIRILGANLIĞI

1979 İran Devrimi’nden bu yana Batı’nın uyguladığı yaptırımlar, özellikle 2012 sonrası dönemde zirveye ulaşmıştır. Bu yaptırımlar İran ekonomisini ciddi şekilde zayıflatmış; petrol ihracatı düşmüş, enflasyon artmış ve ekonomik daralma yaşanmıştır. Ancak bu yaptırım modelinin temel zayıflığı, küresel sistemin geniş katılımına bağımlı olmasıdır. ABD’nin 2018’de nükleer anlaşmadan çekilmesi sonrası Çin, Rusya ve hatta Avrupa’nın tam uyum göstermemesi, sistemin etkinliğini zayıflatmıştır. İran alternatif ticaret yolları ve gölge ağlar üzerinden ekonomik faaliyetlerini sürdürmeyi başarmıştır. Bu durum, Batı yaptırımlarının sürdürülebilirliğinin aslında kırılgan olduğunu ortaya koymuştur.

BRICS: YAPTIRIMLARA KARŞI YENI KALKAN

BRICS ülkeleri, Batı yaptırımlarına karşı alternatif bir ekonomik ve finansal sistem oluşturma potansiyeli taşımaktadır. Rusya’nın 2022 sonrası yaptırımlara rağmen ekonomik çöküş yaşamaması bu modelin en somut örneğidir. Rusya, Çin ve Hindistan gibi ülkelerle ticaretini yeniden yönlendirmiş, alternatif ödeme sistemleri geliştirmiş ve SWIFT dışı finansal kanallar kullanmıştır. Bu sayede Batı yaptırımları beklenen etkiyi yaratmamıştır. İran’ın 2024’te BRICS’e katılması, bu modelin İran için de geçerli hale gelmesi anlamına gelmektedir. Böylece İran:

- Dolar dışı ticaret yapabilmekte

- Alternatif finansal sistemlere erişebilmekte

- İkincil yaptırımlardan korunabilmektedir

Bu durum, Batı’nın ekonomik baskı araçlarını yapısal olarak zayıflatmaktadır.

KYG VE BRICS’İN JEOPOLİTİK ETKİSİ

İran-Çin anlaşması, ekonomik işbirliğinin ötesinde askeri ve teknolojik bir dönüşüm anlamına gelmektedir. Çin’in sağlayacağı yatırımlar........

© Aydınlık