Yol çizgilerini biliriz. Hani şu yollarımızın ortasındaki beyaz çizgiler. Trafiği ayıran çizgiler. Ben bu yol çizgilerini de üreten bir kimya fabrikasında çalışma ayrıcalığına bir dönem sahip oldum. Bu konunun üretim, lojistik ve sahada uygulama konusunu az çok bilirim. Bu yazının amacı önemli bir probleme dikkat çekmek, problemi görünür kılmak, politika yapıcılarımızı bu problemi çözmeye davet etmektir. Ayrıca çözüm önerilerimi de paylaşacağım.

Problemi anlamak için önce ‘kötü’ yol çizgisinin ne olduğunu tarifleyelim. Kötü yol çizgisi dayanıksızdır, 6 ay ile 1 sene içinde silinir. Kaygandır. Yağışlı havada arabaların lastiklerini de kaydırır ama daha tehlikelisi motosiklet lastiklerini fena kaydırır. Güneşin UV ışınlarına dayanıksızdır, zamanla solar. Hızlı kurumaz, uygulama sonrası yolun devreye alınmasını geciktirir. Sıcaklık değişimlerine ve özellikle düşük sıcaklıklara dayanıksızdır. Yeterince parlak değildir, gece görüşünü desteklemez. Yaya geçitleri gibi yerlerde bu kötü boyaların kullanılması, adam öldürmeye teşebbüs kapsamında suç olmalıdır. Kötü yol çizgi boyası çevreye ve sağlığa zararlıdır. Çokça uçucu kimyasal partikül oluşturur. Uygulamada farklı kalınlık seviyeleri ayarlanamaz. Fiyatı litre hesabında ucuz gibi görünür ama o kadar kısa ömürlüdür ki aslında en pahalı boyadır. Sahada uygulamasında yetkin personel ve uygun ekipmanlar kullanılmaz. Bazen belediye personeli, bazen taşeron firma artık kim bulunursa onunla sahada uygulanır. Taşeron firmanın kaç metrekare iş yaptığını denetlemek de zordur, gönlüne göre bir fatura keser. Şehirlerimizdeki yollarda en çok kullanılan boya maalesef budur.

İyi boya nedir? İyi boyanın kimyasal yapısı farklıdır, içinde ucuz boyadan farklı kimyasallar vardır. Kaygan değildir, sürtünme sağlar. Güneşin UV ışınlarına dayanıklıdır, zamanla solmaz. Hızlı kurur, saha 15 dakikada hazır olur. Litre başı üretim maliyeti daha pahalıdır, yaklaşık diğer boyanın iki katıdır. Acayip dayanıklıdır. 6 sene dayanır, en iyisi 7 sene dayanır. Hem soğuk mevsimde hem sıcak mevsimde özelliklerini korur. Yüksek araç yoğunluklu yollarda dahi rengi solmaz, canlı kalır. Boyaya parlak beyaz özelliği veren titanyumdioksit oranı yüksektir. İçine özel hazırlanmış bazı cam kırığı parçacıkları eklendiğinde pırıl pırıl parlar, görüş mesafesini artırır ve teker sürtünmesini yani güvenliği özellikle yağışlı havada artırır. ( Bu cam partikülleri ve ilave TiO2 maliyeti artırır). Geceleyin güvenli görüş sağlar, özellikle yaya geçidi, tünel, okul çevresi gibi alanlarda artan görüş ile güvenliği artırır. Uygulamada farklı kalınlık seviyeleri ihtiyaca göre ayarlanabilir ve boyanın dayanım ömrü uzatılır. Uygulaması daha özen, tecrübeli personel ve ekipman ister. Litre fiyatı pahalıdır ama uzun dayandığı için yıllık maliyet hesabında uzun vadede en ucuz çözümdür. Daha az sayıda üreticisi vardır, daha niş bir alandır.

Bu yazıda önereceğim politika, kötü yol çizgi boyasından, iyi yol çizgi boyasına geçişi sağlayacak bir yapısal dönüşüm modelidir.

Bahsettiğimiz yol çizgi boyalarının çeşitli tipleri var: su bazlı, solvent bazlı, termoplastik, MMA boya vs.. Kimi sıcak uygulanıyor yani boyanın asfalta yapışması için ısıtılması gerekiyor kimi ise soğuk uygulanıyor. Bazıları sahada iki kimyasalın birleşimi ile uygulanıyor. Bu yazıda benim iyi boya olarak bahsettiğim boya özellikle MMA boyasıdır, yani en pahalı ve en uzun ömürlü soğuk uygulanan plastik boyadır ve bazı durumlarda termoplastik boyadır. ( MMA: Metil Metakrilat boyasıdır. Sahada uygularken rezin kısmı ile sertleştirici/katalizör kısımları ayrı uygulanır, 15 dakikada kurur, plastik gibi bir kaplama oluşturur)

Yol çizgi boyasını kim kullanıyor? En çok belediyeler kullanıyor daha sonra ise Karayolları Genel Müdürlüğü kullanıyor. Yılda binlerce tonluk boyadan ve milyarlarca TL iş hacminden bahsediyoruz. Üreticiler ise tamamen özel sektördeki kimya firmaları. Kimi yerli sermaye kimi yabancı sermaye. Ama yerli sermaye olanlar dahi boya kimyasallarının büyük bölümünü ithal ediyorlar sonucunda boyanın maliyetinin yaklaşık yarısı ithal girdidir.

İyi yol boyası uygulamasına geçebilirsek bunun faydaları ne olur?

1.    Yılda düzinelerce ölümlü trafik kazası, yüzlerce yaralanmalı kaza engellenir. Güvenli sürüş ve özellikle gece sürüşünün emniyeti artar.

2.    Trafik sigortası başta olmak üzere sigortacılık sektörünün üzerindeki maliyet baskısı azalır, sigorta maliyetleri azalır, milli tasarruf artar, enflasyonist baskı azalır.

3.    Şehir içi yolların düzeni artar, kaos azalır. Kaos kaynaklı işgücü kayıpları azalır, şehirlerin üretkenliği artar.

4.    Yol kenarlarındaki park edilebilir alan tanımlamaları, bisiklet yolu tanımlamaları, otobüs yolu tanımlamaları, kavşakların tıkanmamasını sağlayan tanımlamalar, sağa, sola dönüşlerin tıkanmamasını sağlayacak tanımlamalar yol çizgileri ile yapılır hale gelir.

5.    Şehirlerin kalite algısı artar, turistik çekicilik artar. Gurbetçilerin bir kısmındaki ‘Türkiye’de araba kullanmam abi” algısı kırılır. Tatil dönemi arabası ile Türkiye’ye gelen turist sayısı artar. Geceleri araba kullanmaktan çekinen sürücü sayısı azalır. Araba kullanmak herkes için daha keyifli hale gelir.

6.    Yarının teknolojilerinin sahada uygulanmasının önü açılır. Otonom sürüşe uygun araç kameraları, içine belirli cam kırıkları ve partiküller katılmış MMA boyalarının parlaklığını uzaktan tespit eder ve güvenli otonom sürüş imkânı sağlarlar. İHA ve uydulardan otopark sahalarındaki park hücrelerinin doluluğu tespit edilebilir hale gelir ve açık otoparklardaki atamalar, teknolojik araçlar ile yapılabilir hale gelir.

7.    Her yıl aynı bölgelere delice yeni yol boyası uygulaması yapmak yerine (zaten yapılamıyor) 6 senede bir uygulama yapılır, büyük maliyet tasarrufu sağlanır.

Gelecek Nasıl olacak?

Gelecekte, yollarımızın (şehir içi ve dışı) yol çizgi modellerini yapay zekâ sistemleri çizecekler. Nerede hangi renkte, hangi tipte boya uygulanacak bu modelleri yapay zekâ üretecek.........

© Aydınlık