Çin, ABD, Almanya başta olmak üzere gelişmiş ülkelerde otonom, yani sürücüsüz kamyon/TIR'lar geliştirilmekte ve hızla devreye alınmaktalar. Belki bizim en kolay inceleyebileceğimiz model, Almanya'da Mercedes'in (Daimler'in), iştiraki olan TORC Robotics ile geliştirdiği 4. seviye otonom araçlar. 4. seviye demek, yüksek otonom seviye demek yani araç sürücüsüz belirli yollarda otonom olarak gidebiliyor. Seviye 5 ise her yolda, her şartta, acil durumda dahi insan müdahalesi gerekmeden gidebilen Otonom seviyeyi ifade ediyor. Şu anda Endüstri Seviye 4'u halletmiş durumda, Seviye 5'in ise eli kulağında. Daimler firması 2007'ye kadar Seviye 4 ürünlerinin yaygın olarak yollarda olmasını hedeflemiş durumda. Özellikle Teksas/ABD'deki fabrikaları bu alandaki uygulamalarda başı çekmekte ve ABD'de otonom kamyon sayısı hızla artmakta.

Dünyada bu alana hızla yatırım yapılıyor çünkü trilyonlarca dolarlık kara nakliye sektörünün dönüşümü söz konusu ve ülkelerin tedarik zinciri yapılarını yani rekabetçiliklerini etkileyen bir teknoloji.

Gelin Türkiye şartlarında, bu işe nasıl adım atabiliriz, politika yapıcılarımıza nasıl bir yol haritası sunabilirizin beyin fırtınasını yapalım.

Malum Türkiye'de enflasyonun, özellikle gıda gibi tüketim ürünleri enflasyonunun önemli bölümü nakliye maliyetlerinden kaynaklanmaktadır. Ülkemizde tüketim ve nüfus genel olarak batıda ve hatta kuzey batıdadır. Et ürünleri genelde doğuda üretilir. Meyve sebzeler ise güneyden gelir. Haliyle bu işler yüzlerce kilometrelik nakliye konularıdır ve maliyetlidir. Şoförler belirli saat sürüş yaparlar ve belirli saat dinlenmek zorundadırlar. Maliyetin yanı sıra tazelik ve fire konuları da mevcut sistemden etkilenir.

Bu konu, yazarken rahat hissetmediğim bir konu çünkü sürücüsüz kamyon ve TIR'ları önermek demek, kamyon şoförlüğünden geçinen önemli miktarda vatandaşımızın ekmeğiyle oynamak olarak algılanabilir. Elbette bu teknolojinin istihdam piyasalarında bazı değişiklikler tetiklemesi beklenmelidir ancak yaratılacak ilave katma değer, üretkenlik ve rekabet artışı sayesinde net istihdam kazanımı öngörmeliyiz. İşini kaybedecek şoför emekçilere daha yüksek maaşlı yeni işler oluşturacak kaynakları da bu sistem yaratacaktır.

Bugün itibariyle dünyadaki bütün kamyon/çekici üreticileri sürücüsüz teknolojileri çalışıyorlar ve teknoloji uygulama için hazır durumda. Bazı maliyet ve yol şartı kısıtlarından ötürü dünyada bu teknoloji farklı bölgelere farklı hızlarda yayılacak.

Bu teknolojinin esası araç üzerindeki kamera ve radar sistemleri ve bu verileri işleyecek bazı merkezi işlemci ve yazılımlara dayanıyor. Bunlar maliyetli konular. Elbette gün gelecek bütün kamyon ve TIR'lar tam otonom olacak ancak o gün gelmeden, hemen bugünlerden başlayarak bir hibrit çözümü devreye alarak önemli milli gelir ve verimlilik artışı sağlayabiliriz.

Türkiye şartlarında bu işlere başlamak için şöyle bir model önerilebilir:

1) Konvoy tipi otonom TIR filosu ve başında bir TOGG tipi akıllı araç kullanılacak. Buna 'çobanlı TIR konvoyu' diyelim. TIR filosunda sürücü olmayacak ancak baştaki çoban TOGG'da sürücü olacak.
2) Sistem sadece geceleyin 12 ve 05 arası kullanılacak yani çok az trafik olan saatlerde, günde 5 saat ile başlayalım. Az trafikli otoyol bölgelerinde gündüz de sistem devreye alınabilir.
3) Sistem sadece Türkiye'nin belirli standartları sağlayan otoyollarında, özellikle doğudaki nispeten yoğun olmayan otoyollarda başlayacak
4) Düşük hızlarda konvoylar ilerleyecekler.
5) TIR konvoyları belki 5 TIR ile başlayabilir daha sonra sistem güvenlik açısından kendini ispatladıkça sayı artırılır.
6) Çevredeki araçların otonom TIR konvoyundan haberlerinin olması için otonom modunda bu araçlarda farklı renkle ışıklandırma yapılabilir. (Misal köşelerde yanıp sönen yeşil ışıklar)
4) Otonom TIR'lar sürücüsüz olabilir veya şoför otonom sürüş sırasında araç içindeki yatağında uyuyabilir.
5) Daha önceden otonom sürüş için haritalanmış yollarda bu sürüşler gerçekleşecek. Yani yerleşim birimi olan yüksek riskli bölgeler, keskin virajlar, viyadükler vs. sayısal haritalarda işlenecek ve otonom sürüş yazılımı bu verilere göre konvoyu idare edecek.
6) Şehir içlerinde yük alma ve yük bırakma konuları sürücülü yapılacak. Otonom sürüşe açılmış olan otoyollardaki bazı park yerleri ve benzin istasyonları otonom filolara uygun düzenlenecek.
7) Konvoy sol şeritten peş peşe gidecek, aralarına fazla yabancı araç almayacaklar ve şerit değişimi gibi durumlarda beraber sinyal vererek bütün olarak davranacaklar. Trafik ışıklarında konvoy bölünürse öndeki konvoy bölümü yavaşlayacak.
8) TV'den kamu spotları ve diğer yöntemler ile otonom araçlar sürücülere ve yayalara tanıtılacaklar ve dikkat edilecek konuları öğrenecekler.
9) Öğrenen yapay zeka zaman içinde devreye alınacak böylece bir konvoyun yaşadığı aksaklıktan gerekli dersler çıkartılacak ve sonraki konvoylar aynı aksaklıkları yaşamayacaklar.
10) Konvoydaki araçlar asgari bir motor gücü/yük oranına sahip olacaklar. Konvoydaki araçların bu oranı birbirine yakın olmalı.
11) Model sürekli iyileştirme sistematiğine sahip olacak ve bir mühendis ekip modeli sürekli geliştirecek. Model küçük bir pilot bölgede, küçük bir konvoy ile başlatılacak ve zaman içinde akıllı sistemin öğretileri modele eklenerek daha büyük konvoylar, daha çok istasyon, yeni sensör ve yazılımlar, ulusal ve uluslararası seyir devreye alınacak.
12) ileriki seviyede konvoydaki araç sayısı değişken olabilecek. Otonom kamyon ve TIR'lar belirli şehirlerde konvoylara katılıp belirli şehirlerde konvoydan ayrılabilecekler.
13) Yollarda trafiği aksatan durumların erken tespiti ve ilgili veri tabanlarına işlenmesi konusunda belirli bir düzende dron uçurmak ve ilgili kamu sistemlerini ve telekom sistemlerini devreye almak uygun olacaktır. Bu veriler........

© Aydınlık