“Kelebek Etkisi” (Butterfly Effect) ifadesi, Amerikalı meteorolog, matematikçi ve kaos teorisyeni Edward Lorenz (d. Mayıs 1917 - ö. Nisan 2008) tarafından popülerleştirildi. Kaos teorisinin en bilinen fikirlerinden biridir. Özetle, başlangıçtaki çok küçük bir değişiklik, zaman içinde devasa ve öngörülemez sonuçlar doğurabilir. Lorenz hava tahminleri üzerine çalışırken, bilgisayara girilen sayılardaki çok küçük bir yuvarlama farkı, bir süre sonra tamamen farklı hava sonuçları oluşturuyordu. Bunun üzerine meşhur mecazi cümlesini söyler: “Bir kelebeğin Brezilya’da kanat çırpması, haftalar sonra Teksas’ta kasırga oluşumunu etkileyebilir.” Kaos teorisi tamamen rastgele görünmesine rağmen aslında belirli kurallarla çalışan sistemleri inceler.

Kaosun (sonsuz bir yarık veya boşluk zaman içinde kargaşa-karışıklık) zıttı kozmostur (düzenli evren). Yani düzenli evren kozmosa bir müdahale olmasaydı bugünkü anlamıyla kargaşa-kaos oluşmazdı.

Başlangıç koşullarındaki küçücük farklar büyüyerek sistemi tamamen değiştirebilir. Buna matematikte, “başlangıç koşullarına hassas bağımlılık” denir. Mesela, bir sürücünün anlık fren yapması arkadaki araçların zincirleme yavaşlamasına, kilometrelerce uzakta trafik sıkışmasına yol açabilir. Düzenli evren yasalarına uymayanlar sebep oldukları trafik kazası sonucunda birçok kişinin hayatlarının değişmesine vesile olabilir. Bir insanı hayatınıza almak veya hayatınızdan çıkarmak evliliğe, başka ülkeye taşınmaya, farklı bir kariyer yapmaya, çocukların farklı coğrafyalarda, kültürlerde doğmasına kadar uzanan sonuçlar doğurabilir.

DOMİNO ETKİSİ

Bu “her küçük olay mutlaka dev sonuçlar doğurur” demek değildir. Ancak Kelebek Etkisi teorisine istinaden; dünya tamamen rastgele değildir. Küçük nedenler zamanla büyük sonuçlar üretebilir. Ağzından çıkan bir sözün, bir eylemin birbirini tetikleyerek giderek büyüyen ve zincirleme reaksiyonla büyük sonuçlara yol açan domino etkisi yaratabilir. “Bir şey başka bir şeyin devrilmesine sebep olur.” Kuantum fiziğine göre gördüğümüz her şey atomik zerrelerden oluşur ve evrendeki zerreler (atom altı parçacıklar) birbirine bağlı ve birbirleriyle iletişim halindedir. Özetle evren “rüzgârın (enerjinin) etkisiyle dalgalanan bir çarşaf (alan) gibidir ve evrendeki her şey........

© Aydınlık