Batı’nın yarım asırlık ambargo rejimi İran ekonomisini bilinçli biçimde çökertmeye yöneliktir. Riyalin düşüşüyle tetiklenen sokak hareketleri “iç kriz” diye sunuluyor. Oysa yaşananlar, ABD-İsrail ekseninde kurgulanan yeni bir Orta Doğu senaryosunun ekonomik ön cephesidir.

İran riyali, yalnızca birkaç gün içinde dolar karşısında tarihi bir çöküş yaşadı. Aralık ayının ortasında serbest piyasada 1 dolar yaklaşık 1 milyon 100 bin riyal seviyesindeyken, çok kısa sürede 1 milyon 400 bin riyalin üzerine çıktı. Bu, birkaç gün içinde yüzde 25’e yaklaşan bir değer kaybı anlamına geliyor. Başka bir ifadeyle İran halkı, maaşı aynı kalırken bir sabah uyandığında alım gücünün dörtte birini kaybetmiş oldu. Kur şoku, gıda fiyatlarını, kiraları ve temel tüketim maddelerini anında yukarı çekti; enflasyonist baskı sertleşti, esnaf kepenk kapattı, sokak hareketlendi.

Bu çöküş, ani bir piyasa dalgalanması değil; ABD öncülüğünde yarım asırdır uygulanan ambargo rejiminin kaçınılmaz sonuçlarından biridir... Petrol ihracatının kısıtlanması, bankacılık sisteminin küresel ağdan koparılması, Merkez Bankası’nın hedef alınması ve döviz kanallarının kurutulması, riyali kırılgan hale getirdi. Son kur atağıyla birlikte İran ekonomisi yüksek enflasyon-düşük gelir-sosyal huzursuzluk sarmalına girdi. Batı’nın “yaptırım” dediği şey, sahada doğrudan bir ekonomik savaş olarak işledi.

Ancak mesele yalnızca bugünün krizi değildir. 2026’ya girerken bu ekonomik çöküşün iki yönlü sonuç üretmesi bekleniyor. Ekonomik açıdan İran’ı yüksek enflasyonun kalıcılaştığı, riyalin yeniden değer kazanmakta zorlandığı ve iç talebin daraldığı bir yıl bekliyor. Ambargolar gevşetilmezse, büyüme sınırlı kalacak; yoksullaşma derinleşecek, sokak baskısı yönetimin en kırılgan alanı olmaya devam edecek. Askeri ve jeopolitik cephede ise tablo daha tehlikeli: içeride ekonomik krizle meşgul edilen bir İran, İsrail’in “önleyici saldırı” doktrini için daha elverişli bir hedef haline geliyor. ABD’nin “İran’ın protestoculara silahlı girişimi olursa müdahaleye hazırız” mesajlarıyla İran’ın “ABD üslerini vururuz” tehdidinin aynı anda yükselmesi, 2026’ya ekonomik krizden askeri çatışmaya uzanan bir geçiş riskini bırakıyor. Kısacası riyalin çöküşü yalnızca bir kur haberi değildir; bu çöküş, Orta Doğu’da yeni bir fırtınanın ekonomik ön sarsıntısıdır.

İran’a yönelik ambargoların tarihi 1979........

© Aydınlık