Σκέψεις για το Ιράν από απόσταση 2.500 χιλιομέτρων |
Όσοι βρισκόμαστε μακριά από τα γεγονότα, ιδιαίτερα από όσα εκτυλίσσονται σε περιοχές που γνωρίζουμε ελάχιστα, είμαστε αναξιόπιστοι· τον πρώτο λόγο έχουν οι ανταποκριτές «στο πεδίο», όπως συνηθίζουμε να λέμε. Αν υπάρχει κάποια συνεισφορά των αναλυτών που παρατηρούν τις εξελίξεις στη διαχρονία είναι η τοποθέτηση των γεγονότων στο ιστορικό και πολιτιστικό τους πλαίσιο. Να λοιπόν τι συμβαίνει και τι νομίζω ότι μπορεί να συμβεί στο Ιράν. Το τι θα συμβεί στις χώρες της ευρύτερης Μέσης Ανατολής που έχουν εμπλακεί στη σύγκρουση θα εξαρτηθεί εν μέρει από τις εσωτερικές εξελίξεις στο Ιράν.
Μετά τον θάνατο του Χαμενεΐ (πιθανώς ηθελημένο, ως «θυσία»), στο Ιράν κηρύχθηκε 40ήμερο πένθος και διορίστηκε τριανδρία —ο πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν, ο πρόεδρος του Ανώτατου Δικαστηρίου Γκολαμχοσεΐν Μοχσενί Ετζέι και ο αγιατολάχ Αλιρεζά Αραφί— για να επιβλέψει τη μετάβαση. Τη μετάβαση σε τι; Για να απαντήσει κανείς πρέπει να λάβει υπόψη ότι η ισλαμική επανάσταση του 1979 στηρίχθηκε σε βαθιές πολιτιστικές και θρησκευτικές ρίζες και το ότι οι Ιρανοί, εκτός από ένα μέρος των μορφωμένων νέων στις μεγαλουπόλεις, δεν έχουν ούτε παράδοση, ούτε επιθυμία κοσμικής δημοκρατίας.
Αν και ο θάνατος του Χαμενεΐ αποτελεί σημείο καμπής και θα επηρεάσει τα φονταμενταλιστικά ισλαμικά κινήματα σε ολόκληρο τον κόσμο, δεν αναμένεται ριζική αλλαγή στη στήριξη και στη χρηματοδότηση των σιιτικών δικτύων στην Ευρώπη, στη Μέση Ανατολή και στην Αφρική. Μια εγκάθετη κυβέρνηση δυτικού τύπου είναι εντελώς ανέφικτη· κάτι τέτοιο θα σήμαινε εμφύλιο πόλεμο στο Ιράν και διάχυσή του σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή — νομίζω ότι το πιθανότερο σενάριο είναι να διαδεχθεί την ομάδα του Χαμενεΐ μια παρόμοια ομάδα από αποφοίτους του πανεπιστημίου Αλ-Μουσταφά της ιερής πόλης Κομ. Εκεί διαμορφώνονται επί δεκαετίες οι ηγέτες του πολιτικού σιιτικού Ισλάμ: το εν λόγω ίδρυμα έχει παραρτήματα σε περισσότερες από εκατό χώρες, με αποτέλεσμα τα τελευταία είκοσι χρόνια να έχει εκπαιδεύσει δεκάδες χιλιάδες φανατικούς ισλαμιστές.
Με λίγα λόγια, υπάρχει άφθονο πολιτικό........