Altın doların yerini alabilir mi? |
Ekonominin küresel, dünya parasının ise ulusal (ABD doları) olmasından doğan çelişkiler, özellikle son yıllarda kendisini iyice hissettiriyor. ABD’nin doları silahlaştırması, jeopolitik üstünlük aracı olarak kullanması altının önem ve ağırlığını artırdı. Tüm sınırlılıklarına rağmen, altın, dünya parası işlevlerini kerte kerte doların elinden almaya başlıyor.
Altına yönelik küresel talep, öncelikle onun fiyatındaki bir patlama şeklinde gözlemlenebiliyor. Oysa doların yegane dünya parası olarak konumunu sağlamlaştırdı. ‘80’li ve ‘90’lı yıllar boyunca altın dolar karşısında değer kaybediyordu. Altının onsu 1981’de 459 dolarken, 2001’de 271 dolara kadar düştü.(1)
2001’de bu eğilim tersine dönmüş. ABD’de “dot.com” borsa krizi, 11 Eylül saldırıları ve Afganistan işgali bu yılda yaşandı. 2001’den sonra artık altın, dolar karşısında hep yükseldi: 2002’de 309; 2007’de 695; 2008’de 872; 2012’de 1669 dolar. Ve nihayet, son üç yılda altın muazzam bir sıçrama yapıyor. 2023’te 1940, 2024’te 2386, 2025’te 3431 dolar!(2)
2026’ya damgasını vuran İran savaşı ise altını adeta serbest uçuşa geçirdi: 11 Mayıs itibariyle 4677 dolar ve artmaya devam ediyor.
‘Altının ateşi’ denilen bu hummalı altın talebi, altını son 25 yılda 17 kattan fazla değerlendirmiş durumda. Altının ateşi, bağrında emperyalizmin krizini taşıyor. Altına yönelik talep milliyetsiz bir dünya parasına ihtiyacı ortaya koyuyorsa da emperyalizmin gerçekliği bu ihtiyacı bastırıyor.
Altının üretiminde ve arzında yaşanan göreli kıtlık, fiyatların uçmasının başlıca sebebiydi. Altın kağıt para gibi sınırsızca üretilemez, değer kaybetmeden elden ele dolaşamaz.
Ancak yine de altına yöneliş, onu belli derecede de olsa, dolaşım aracı haline de getiriyor.
Özel bankalarda bulunan ve piyasalarda işlem gören fiziki altının(3) değeri 2010’dan 2025’e 1,14 trilyon dolardan 5,18 trilyon dolara çıkmış. Buna tezgah-üstü takas edilen altını da eklemeliyiz: Aynı dönemde 250 milyar $’dan 1,10 trilyona… Demek ki finansal piyasalarda 6,3 trilyon dolarlık fiziki altın dolaşım........