2026 T24 Yıllık’ta bir söyleşim yayımlandı. Bu söyleşide, AK Parti örneği üzerinden kutuplaşan seçmenin bir kimlik kapanı içinde kaldığından söz ediyordum. “Kimlik kapanı” ifadesi, okur kesiminin bir bölümünde dikkat çekti. Oysa ben yaklaşık üç yıldır Johns Hopkins Üniversitesi’nden Prof. Yascha Mounk’un son yıllarda oldukça ses getiren The
Identity Trap kitabını ve bu çerçevede kaleme aldığı makaleleri yakından takip ediyordum. Buna rağmen, kavramın Türkiye bağlamında hâlâ yeterince derinleştirilmediğini ve zenginleştirilmesi gerektiğini düşünüyorum.

Nitekim Türkiye’de “kimlik kapanı” terimini video platformlarında ya da internet arama motorlarında arattığınızda, akademik metinleri bir yana bırakın, karşınıza daha çok “nüfus cüzdanı nasıl yenilenir” türünden içerikler çıkıyor. Kavramın entelektüel, siyasal ve toplumsal bağlamı neredeyse bütünüyle görünmez durumda.

Yascha Mounk’un bu çerçevede tanımladığı kimlik ve kimlik kapanı kavramlarıyla büyük ölçüde yakın bir yerde durmakla birlikte, ayrıştığımız noktalar da bulunuyor. Mounk’a göre kimlik, bireyin siyasal ve ahlaki değerinin, ne söylediğinden çok hangi gruba ait olduğuna göre belirlendiği bir aidiyet çerçevesidir. Kimlik kapanı ise, ayrımcılıkla mücadele amacıyla ortaya çıkan bu yaklaşımın zamanla bireyi görünmez kılıp grubu merkeze alması, mağduriyeti
siyasal meşruiyet ölçüsüne dönüştürmesi ve bu yolla evrensel yurttaşlığı, açık tartışmayı ve liberal demokrasiyi zayıflatmasıdır.

Mounk ile Vamık Volkan kimlik sorununa farklı düzlemlerden yaklaşır. Mounk, kimliği liberal demokrasiyi zorlayan siyasal bir kategori olarak ele alır ve kimlik kapanını, bireyin yerini grubun almasıyla yurttaşlığın, ifade özgürlüğünün ve çoğulculuğun aşınması üzerinden tanımlar. Volkan ise kimliği, özellikle büyük grup kimliği bağlamında, tarihsel travmalar, tamamlanmamış yaslar ve kolektif narsisizm üzerinden şekillenen psikodinamik bir yapıolarak görür; kimlik adına öldürmeyi de büyük grup kimliğinin tehdit altında algılanmasıyla tetiklenen ilkel bir savunma tepkisi olarak açıklar. Kısacası Mounk, kimliğin demokrasiyi nasıl işlevsizleştirdiğini anlatırken, Volkan kimliğin neden bu........

© Antalya Son Haber