Çankaya’da bir akşam |
Atatürk'ün Nutuk (Söylev)''i 15 Ekim 1927 tarihinde Meclis'te okunmaya başlanmıştı. Bu yıl 99. yaşını kutladığımız Nutuk (Söylev)'de Atatürk, 29 Ekim'e birkaç gün kala yaşanan gelişmelerin heyecanını kendi kaleminden şöyle yazmıştı. TBMM Hükûmeti'nin Bakanlar Kurulu Başkanı Fethi (Okyar) Bey'di. Bu göreve Rauf (Orbay) Bey''in istifa etmesiyle getirilmişti. Ekim ayına varıldığında Meclis''in bütün gücüyle hükûmete yüklendiği görülür. Meclis''in bu tutumunu Atatürk Söylev (Nutuk)''de şöyle anlatır:"Baylar, çok geçmeden Meclis''te Fethi Bey''in Bakanlar Kurulu''na ve özellikle Fethi Bey''in kendisine karşı iğnelemeler ve eleştiriler başladı. Anlaşıldığına göre kimi milletvekillerinde bakan olmak istek ve dileği artmıştı. İş başındaki bakanları beğenmiyorlardı. (Fethi Bey, dikkatini ve gücünü Bakanlar Kurulu Başkanlığı görevinde toplayabilmek için İçişleri Bakanlığı''ndan çekildi. Yine o gün, Meclis İkinci Başkanlığı da Ali Fuat Paşa''nın çekilmesiyle boşaldı. (24 Ekim 1923) Bizimle görüşte ve çalışmada uzlaşıp birleşmeyi gerekli görmeksizin bağımsız ve gizli olarak çalışan küçük bir grup belirdi. Bu grup temiz yürekli ve haksever gibi görünerek, bütün parti üyelerine kendi görüşlerini benimsetmede başarılı olmaya başladı. Örneğin, bir parti toplantısında, İçişleri Bakanlığı''na Erzincan Milletvekili Sabit Bey''in ve Meclis İkinci Başkanlığı''na da İstanbul''da bulunan Rauf Bey''in, Meclis''çe seçilmesini sağladı (25 Ekim 1923). Oysa ben, Sabit Bey''in İçişleri Bakanı olmasını uygun görmemiştim. Sabit Bey''in kimi illerde vali olarak çalıştırılmış bulunmasını, yeni Türkiye''nin içişlerini yeni koşullarla yönetebileceğine yeterli kanıt sayamıyordum. Rauf Bey''in de, Meclis İkinci Başkanlığı''na seçilmesini doğru bulmuyordum. Çünkü Rauf Bey, daha dün Bakanlar Kurulu Başkanı idi. Ne gibi duyguların etkisi altında çalıştığından dolayı, başbakanlıktan çekilmek zorunda bırakıldığı biliniyordu. Buna karşın, onu Meclis''in 2. Başkanlığı''na getirmekle, bütün Meclis''in onun görüşüne katıldığını; yani bütün Meclis''in Lozan Barış Antlaşması''nı yapan ve Bakanlar Kurulu''nda Dışişleri........