Ortadoğu'da enerji hiç bitmez, sadece el değiştirir |
Buna rağmen Ortadoğu, onlarca yıldır siyasal istikrarsızlık, kırılgan devlet yapıları ve süreklilik sorunlarıyla anılıyor. Bu tablo, enerji zenginliğinin tek başına refah ve düzen üretmeye yetmediğini açık biçimde ortaya koyuyor.
Enerji gelirlerine dayalı ekonomilerde devlet bütçeleri büyük ölçüde yer altı kaynaklarına dayanıyor. Uluslararası finans kuruluşlarının verilerine göre Ortadoğu’daki bazı ülkelerde kamu gelirlerinin yüzde 60 ila 90’ı petrol ve doğalgazdan sağlanıyor. Bu yapı, üretim çeşitliliğini sınırlandırırken, devlet ile toplum arasındaki ilişkinin vergi ve temsil ekseninden uzaklaşmasına yol açıyor. Gelir yüksek olabilir; ancak bu gelir kurumsal yapılarla desteklenmediğinde kalıcı bir istikrar zemini oluşmuyor.
Suudi Arabistan, bu yapının en belirgin örneklerinden biri. Ülke, 2023 itibarıyla günlük yaklaşık 10 milyon varil petrol üretimiyle dünyanın en büyük üreticileri arasında yer alıyor. Devlet bütçe gelirlerinin uzun yıllar boyunca yaklaşık yüzde 65’i petrolden sağlandı. Ancak 2014–2016 döneminde petrol fiyatlarının varil başına 110 dolardan 30 dolar seviyelerine düşmesi, bu modelin ne kadar hassas olduğunu gösterdi. Bu süreçte bütçe açıkları büyüdü ve ekonomik çeşitlendirme politikaları hız kazandı. Bu tablo, petrolün güçlü bir finansman aracı olabildiğini; ancak tek başına........