Karadeniz'de Avrupa'nın yeni hamlesi ve Montrö gerçeği |
Bağımsız araştırmacı Erman Tatlıoğlu, Avrupa Parlamentosunun (AP) 22 Ekim 2026 tarihli kararıyla gündeme gelen AB'nin Karadeniz'deki olası askeri rolünü, Montrö hükümleri ve bölgesel güvenlik dengeleri çerçevesinde AA Analiz için kaleme aldı.
Rusya-Ukrayna Savaşı'nın etkisinin yoğun hissedildiği Karadeniz'de ticari gemilere yönelik saldırılar, deniz ulaştırmasının güvenliği ve kritik altyapıların korunması gibi başlıklar Avrupa Birliği'nin (AB) gündeminde giderek daha fazla yer bulmaya başladı. Bu kapsamda AP 22 Ekim 2026 tarihinde kabul ettiği kararla Karadeniz'de bir AB deniz operasyonu düzenlenmesi seçeneğinin değerlendirilmesi çağrısında bulundu. Kararda ayrıca NATO'nun bölgedeki güvenlik faaliyetlerinin artırılması, Romanya ve Bulgaristan'ın savunma kapasitelerinin güçlendirilmesi ve Karadeniz Deniz Güvenliği Merkezi girişiminin hızlandırılması talep edildi. Henüz somut bir askeri operasyon kararı alınmamış olsa da söz konusu girişimler, AB'nin Karadeniz'deki mevcut rolünü deniz güvenliği ve gözetleme faaliyetlerinin ötesine taşıma ihtimalini gündeme getirdi. AB'nin Karadeniz'deki askeri rolünü genişletme ihtimali, Montrö Boğazlar Sözleşmesi'nin oluşturduğu hukuki düzen, kıyıdaş ülkelerin güvenlik sorumlulukları ve Türkiye'nin bölgesel askeri dengelerin korunmasına yönelik politikası açısından önem taşıyor.
AP'nin 22 Ekim kararı
AP, 22 Ekim 2026'da 432 kabul, 52 ret ve 88 çekimser oyla Karadeniz'deki güvenlik durumuna ilişkin bir karar kabul etti. Kararda ticari gemilere yönelik saldırılar, Romanya hava sahasının ihlal edildiğine ilişkin bildirimler ve deniz ulaştırmasının karşı karşıya kaldığı tehditler ele alındı. AP, Karadeniz'deki güvenlik ortamının kötüleşmesinden Rusya'yı sorumlu tutarken seyrüsefer serbestisinin korunmasını Avrupa güvenliğinin öncelikleri arasında değerlendirdi.
Kararın en önemli unsuru, AB ve üye devletlerin Karadeniz'de bir deniz operasyonu düzenleme seçeneğini değerlendirmeye çağrılması oldu. Henüz operasyonun başlatılmasına yönelik kesin bir karar alınmadı. Görev kapsamı, katılımcı ülkeler, komuta-kontrol yapısı ve finansman gibi temel hususlar da açıklığa kavuşmadı. Bununla birlikte, AB'nin Karadeniz'de doğrudan askeri sorumluluk üstlenme ihtimalini gündemine alması, Birliğin bölgedeki rolünü mevcut faaliyetlerinin ötesine taşıma eğilimi açısından önem taşıyor.
Kararda ayrıca NATO'nun Karadeniz'e yönelik özel bir güvenlik girişimini değerlendirmesi, Romanya ve Bulgaristan'ın insansız hava araçlarına karşı savunma kabiliyetlerinin geliştirilmesi ve AB'nin SAFE programındaki kullanılmamış kaynakların........