İran'da yeni protesto dalgası: Siyasi sonuçları neler olacak? |
Sakarya Üniversitesi Ortadoğu Enstitüsü Dr. Öğretim Üyesi Mustafa Caner, İran’da son dönemde yaşanan protestoların arka planını ve artan reform ihtiyacını AA Analiz için kaleme aldı.
***
İran son günlerde bir kez daha protestolarla sarsılıyor. Bu son protesto dalgası, son 8 yıl içinde kayda geçen altıncı protesto dalgası niteliği taşıyor. İran'da yaşanan tüm bu protestoların birbirlerinden farkları olduğu gibi ortak noktaları da var. Birçoğu ekonomik sebepli başlasa da tüm protestolar, süreç içerisinde farklı yönlere evrilebiliyor ya da muhtelif siyasi taleplerin seslendirilmesi adına bir fırsat olarak görülüyor.
Çoğunlukla başlangıç noktasındaki taleplerinden uzaklaşmaya meyilli olan protestoların, ABD ve İsrail başta olmak üzere dış aktörler ve onların desteklediği yurt dışında örgütlü sistem karşıtı İran muhalefeti tarafından şiddet doğrultusunda yönlendirildiği görülüyor. Bu durum, devletin protestoları güvenlikleştirerek ele almasına ve güç kullanarak bastırmasına kapı aralıyor. Güvenlik eksenli yaklaşımın perdelediği İran'ın kronik siyasi sorunları devam ederken, her bir protesto dalgası, siyasi hafızada devlet karşıtı hıncı biriktiren bir başka gelişme olarak kayıtlara geçiyor.
İran’da son önemli protesto eylemleri Kasım 2022'de Mahsa Emini isimli genç kızın başörtüsü kanununa aykırı hareket ettiği gerekçesiyle ahlak polisi tarafından gözaltına alınması ve hayatını kaybetmesi sonrasında başlamıştı. Aylar süren bu protestolar, ülke tarihinin en kanlı olayları arasına geçti. Bu protestolar sırasında 500'ün üzerinde kişi hayatını kaybetmişti. İran siyaseti de bu eylemlerden payını almış, siyasal elitler, toplumsal taleplerin sağır edici gürültüsüne bigane kalamamıştı. Bugün İran sokaklarında kadınların başörtüsü takmak zorunda olmadan varlık göstermelerinde Mahsa Emini protestolarının payı çok büyük.
Son günlerde yaşanan protestolar, dolar kurundaki yükseliş ve genel ekonomik bozulma sebebiyle başladı. 2017’den bu yana giderek kötüleşen ekonomik tablo, İsrail ile yaşanan 12 günlük çatışma ve Birleşmiş Milletler (BM) yaptırımlarının geri dönmesiyle birlikte kritik bir eşiğe ulaştı. Bu noktada, protestolar sırasında öğrencilerin ön saflarda olması şaşırtıcı değil ancak nizama sosyo-ekonomik desteğin belkemiği olan Tahran Kapalı Çarşısı esnafının kepenk kapatarak protestolara dahil olması durumun vahametini ortaya koyuyor.
İran Cumhurbaşkanı Mesud........