Türkiye’nin girişimleri ABD ile İran’ı ortak bir noktada buluşturabilir mi? |
İran Araştırmaları Merkezi (İRAM) Başkanı Doç. Dr. Serhan Afacan, ABD-İran hattında cuma günü yapılması planlanan görüşmelerin gerilime etkilerini ve Türkiye’nin diplomatik rolünü AA Analiz için kaleme aldı.
***
Türkiye, İran’da 28 Aralık’ta başlayan protestoları ilk etapta bu ülkenin iç meselesi olarak görüp uzaktan takip etmeyi tercih etse de ABD ve İsrail’den gelen müdahale tehditleri sonrası bir çatışma riskinin belirmesiyle daha proaktif pozisyona geçti. Özellikle 2 Ocak’ta ABD Başkanı Donald Trump’ın protestoculara ölümcül müdahalede bulunulması durumunda İran’a saldırmak için hazır olduklarını söylemesi, Ankara’yı teyakkuza geçirdi.
Konuya dair ilk resmi değerlendirmeyi TRT Haber’e 9 Ocak’ta verdiği röportajda yapan Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, protestoların İran’ın kendi iç sorunlarıyla ilgili boyutlarının bulunduğunu ama aynı zamanda yurt dışından İran’ın rakipleri tarafından da manipüle edildiğini söyledi. Sonraki günlerde bizzat Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan da sürece ilişkin değerlendirmeler yaptığı gibi gerilimi düşürmeye dönük temaslara başladı.
Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın ABD Başkanı Trump ile 21 Ocak’ta yaptığı telefon görüşmesinde bölgesel ve küresel gelişmeler bağlamında İran’ın da gündeme geldiği anlaşılıyor. Ertesi gün 22 Ocak’ta bir telefon görüşmesini de İranlı mevkidaşı Mesud Pezeşkiyan ile yapan Erdoğan, Türkiye’nin İran’a karşı dış müdahale senaryolarına hiçbir zaman olumlu yaklaşmadığını belirtti. Bunun ardından 28 Ocak’ta Al Jazeera’da yayımlanan röportajında Bakan Fidan da “İran'a saldırmak yanlış olur, savaşı yeniden başlatmak yanlış olur.” dedi, Tahran’ın nükleer dosyayı yeniden müzakere etmeye hazır olduğunu hatırlattı ve ekledi: “Amerikalı dostlara her zaman tavsiyem şudur: İran’la olan dosyaları teker teker kapatın. Önce nükleer dosyayı kapatın, sonra diğerlerini kapatın.”
Bu gelişmelerin ardından İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi, 30 Ocak’ta İstanbul’a gelerek mevkidaşı Fidan’la görüştü ve Cumhurbaşkanı Erdoğan tarafından kabul edildi. İki ülke dışişleri bakanlarının ortak basın toplantısında Fidan’ın bir önceki gün Trump’ın Özel Temsilcisi Steve Witkoff ile telefonda “çok uzun bir görüşme” yaptığını söylemesi, aslında resmi belirginleştiriyordu: Ankara, her iki ülkenin de diplomatik çözüme açık olduğunu görünce süreçte kolaylaştırıcı bir rol üstlenmişti.
Nitekim bu temasların meydana getirdiği olumlu havanın da etkisiyle çok geçmeden bir hafta sonra yani 6 Şubat’ta İstanbul’da Erakçi ve Witkoff’un bir araya geleceği açıklandı. Bu satırların yazıldığı 4 Şubat akşamı itibarıyla görüşmelerin Umman’a taşınacağı ortaya........