Gazetecilik Nedir? Ve Ne Değildir? |
Köşe Yazıları Diş Hekimliği Eczacılık Edebiyat Eğitim Fen Güzel Sanatlar ve Tasarım Hemşirelik Hukuk İktisadi ve İdari Bilimler İlahiyat İletişim İnsan ve Toplum Bilimleri İşletme Mimarlık Mühendislik Orman Sağlık Bilimleri Siyasal Bilgiler Spor Bilimleri Tarih Tıp Turizm Veteriner Ziraat
Güzel Sanatlar ve Tasarım
İktisadi ve İdari Bilimler
İnsan ve Toplum Bilimleri
Fikri görünür kılan kalem; kalemi anlamlı kılan istikrardır.
Gazetecilik Nedir? Ve Ne Değildir?
Gazetecilik nedir? Gazeteci kimdir? Ne iş yapar? Kime karşı sorumludur?
Gazetecinin görevi yalnızca olup bitenleri aktarmak mıdır? Yoksa olayların perde arkasını araştırmak, görünmeyeni görünür kılmak, sorular sormak ve kamuoyunu bilgilendirmek de bu görevin bir parçası mıdır?
Peki, gazetecilik ile propaganda, reklamcılık ve siyasi militanlık arasındaki sınır nerededir?
Gazeteci tarafsız olmak zorunda mıdır? Doğruluğunu bildiği bir gerçeği yalnızca birilerini rahatsız edeceği için görmezden gelebilir mi? Her duyduğunu, her iddiayı, her kuşkuyu haber yapmalı mıdır?
Zannediyor musunuz ki bu sorular yalnızca gazetecileri ilgilendirir?
Aslında gazetecilik, hepimizin dünyada olup bitenleri öğrenme, anlama ve değerlendirme hakkıyla doğrudan ilişkilidir.
Bu yazıda gazeteciliğin ne olduğuna, ne olmadığına ve neden önemli olduğuna değinmek istedim.
GAZETECİLİĞİN ASIL GÖREVİ NEDİR?
Gazeteciliğin temelinde halkın haber alma hakkı bulunur.
Gazeteci, toplum açısından önem taşıyan olayları araştıran, bilgi ve belgeleri toplayan, kaynakları sorgulayan, elde ettiği bilgilerin doğruluğunu kontrol eden ve bunları kamuoyuna aktaran kişidir.
Ancak gazetecilik yalnızca bilgi aktarmak değildir. Olayları bağlamı içinde açıklamak, farklı görüşleri değerlendirmek, söylenenlerle yapılanlar arasındaki çelişkileri ortaya koymak ve gerektiğinde güç sahiplerine sorular yöneltmek de gazeteciliğin görevidir.
Bir anlamda gazetecilik; soru sormak, yanıt aramak, doğrulamak ve gerektiğinde cesaretle yayımlayabilmek işidir.
Bill Kovach ve Tom Rosenstiel, The Elements of Journalism (Gazeteciliğin Unsurları) adlı eserlerinde mesleğin iki temel ilkesine dikkat çeker:
Gazeteciliğin ilk yükümlülüğü gerçeğe, ilk bağlılığı ise yurttaşlaradır.
Türkiye Gazeteciler Cemiyetinin Türkiye Gazetecileri Hak ve Sorumluluk Bildirgesi de gazetecinin halka ve gerçeğe karşı sorumluluğunun kamu otoritelerine ve işverenine karşı sorumluluklarından önce geldiğini açıkça belirtir.
Uluslararası Gazeteciler Federasyonunun (IFJ) Gazeteciler İçin Küresel Etik Şartı da gerçeklere ve halkın doğruyu öğrenme hakkına saygı göstermeyi gazetecinin ilk görevi olarak tanımlar.
Dolayısıyla gazeteciliğin merkezinde herhangi bir siyasi parti, kişi, kurum ya da çıkar grubu değil, gerçek ve kamu yararı bulunur.
Gazeteciliğin bir başka önemli işlevi de kamusal denetimdir.
Gazeteci, kamu kaynaklarının nasıl kullanıldığını, verilen sözlerin tutulup tutulmadığını, alınan kararların toplumu nasıl etkilediğini araştırır. Yalnızca siyasi iktidarı değil; muhalefeti, belediyeleri, şirketleri ve toplum üzerinde güç kullanan diğer kurumları da sorgular.
Çünkü çağdaş demokrasilerde gazetecilik, güçlülerin söylediklerini halka aktarmak kadar, halk adına güçlülere soru sorabilmektir.
GAZETECİLİK NE DEĞİLDİR?
Gazetecilik, herhangi bir kişi, kurum veya kesimin sözcülüğünü yapmak; onun adına konuşmak ya da çıkarlarını savunmak değildir.
Doğrulanmamış iddiaları gerçekmiş gibi sunmak, haberleri çarpıtmak, işine gelmeyen bilgileri saklamak veya kişileri peşinen suçlu ilan etmek de gazetecilik değildir.
Kovach ve Rosenstiel’in bir başka temel ilkesi de şudur:
“Gazeteciliğin özü, doğrulama disiplinidir.”
Gazeteciliği söylentiden, propagandadan ve sıradan bilgi paylaşımından ayıran temel özelliklerden biri budur.
Gazeteci yalnızca bir iddiayı duyurmaz; kaynağını araştırır, başka kaynaklarla karşılaştırır, kanıtları değerlendirir ve doğrulayamadığı noktaları açıkça belirtir.
Bugün herkes sosyal medya üzerinden bilgi ve görüntü paylaşabiliyor. Ancak her bilgi paylaşımı gazetecilik değildir. Gazeteciliği farklı kılan, bilginin nasıl elde edildiği, doğrulandığı ve kamuoyuna sunulduğudur.
Üstelik gazetecilik yapmak için mutlaka bir medya kuruluşunda çalışmak gerekmez. Bağımsız çalışan gazeteciler de aynı mesleki yöntemleri ve etik sorumlulukları taşıyabilir.
Bir başka önemli mesele de tarafsızlıktır.
Gazeteci, haberlerinde olgularla kişisel görüşlerini ayırmalı, farklı görüşlere adil biçimde yaklaşmalıdır. Ancak bu, her iddianın aynı derecede doğru kabul edilmesi anlamına gelmez.
Tarafsızlık, gerçek karşısında kayıtsız kalmak değildir.
Gazeteci iktidarı da muhalefeti de eleştirebilir. Önemli olan kimin eleştirildiği değil, eleştirinin doğrulanabilir bilgi ve belgelere dayanıp dayanmadığıdır.
Gazetecilik yorum yapmayı da dışlamaz. Ancak haber ile yorumun birbirinden açıkça ayrılması gerekir. Aynı şekilde reklam, tanıtım ve propaganda içerikleri de bağımsız habercilik gibi sunulmamalıdır.
Bir diğer önemli ayrım ise kamu yararı ile insanların merakı arasındadır.
Toplumun ilgisini çeken her konu, mutlaka kamu yararı taşımaz. Bir kişinin özel hayatını merak etmemiz, onun mahremiyetinin ihlal edilmesini haklı çıkarmaz.
Buna karşılık pek ilgi çekmeyen bir kamu ihalesi, çevre sorunu veya sağlık hizmetindeki aksaklık, binlerce insanın hayatını etkileyebilir.
Bu nedenle gazeteci, yalnızca “İnsanlar bunu merak eder........