Köşe Yazıları Diş Hekimliği Eczacılık Edebiyat Eğitim Güzel Sanatlar ve Tasarım Fen Hemşirelik İktisadi ve İdari Bilimler İlahiyat İletişim İşletme Mimarlık Mühendislik Orman Sağlık Bilimleri Siyasal Bilgiler Spor Bilimleri Tıp Veteriner Ziraat

Güzel Sanatlar ve Tasarım

İktisadi ve İdari Bilimler

"HAYATI: doğal bir OKUyuşla; PAYLAŞmak"

Rant Üreten Ekosistem Kıskacındaki Demokrasimiz: Görünen Siyasal Mücadele Görünmeyen Yapısal Sistem

Çok uzun zamandan beri Türkiye’de siyasal tartışmaların büyük bölümü, görünürde merkezi iktidar ile yerel yönetimlerdeki muhalefet arasında yürüyen bir “usulsüzlük, yolsuzluk mücadelesi” olarak sunulmaktadır. İktidar muhalefeti, muhalefet iktidarı yolsuzlukla suçlar; dosyalar açılır, soruşturmalar yapılır, sert açıklamalar ve karşı açıklamalar birbirini izler. Kamuoyu ise doğal olarak çoğu zaman bu tartışmayı ahlaki bir mücadele olarak algılar. Oysa meselenin özü çoğu zaman bu yüzeysel anlatının çok ötesindedir.

Türkiye’de siyasal çatışmanın temelinde, çoğu zaman iktidar veya muhalefetin kişisel tercihleri değil; devletin ekonomi ve mülkiyet üzerindeki aşırı hakimiyeti ve vesayetçi yapısı bulunmaktadır. Kamu kaynaklarının büyüklüğü, iş bölümü tam olarak tanımlanmamış merkezi ve yerel yönetim bütçelerinin dağıtım gücü, kent yada ülke bazında kamu ihaleleri, imar yetkileri, enerji ve maden ruhsatları, altyapı projeleri ve kamu finansman mekanizmaları; siyasal gücü aynı zamanda ekonomik güce dönüştüren geniş bir alan yaratmaktadır.

Özellikle deprem riski altında kentsel dönüşüm ve yeniden yapılanma başta olmak üzere  enerji, madencilik, büyük altyapı yatırımları ve imar gibi stratejik sektörler; doğaları gereği yüksek sermaye gerektiren, kamu düzenlemelerine bağlı ve uzun vadeli planlama isteyen alanlar oldukları için bu rant mekanizmalarının en yoğun görüldüğü sektörler arasında yer almaktadır. Bu sektörlerde alınan kararlar yalnızca ekonomik sonuçlar doğurmaz; aynı zamanda siyasal güç dengelerini ve ekonomik aktörler arasındaki ilişkileri de doğrudan etkileyebilir.

Bu nedenle siyasal rekabet, çoğu zaman ideolojik farklılıklardan çok rant üretme ve rantı dağıtma mekanizmasının kontrolü üzerine kurulu popülist bir mücadeleye dönüşmektedir. Bir başka ifadeyle Türkiye’de siyasal sistem zaman zaman şu paradoksu üretmektedir: Merkezi yada yerel olsun, iktidar değişse bile sistem değişmemekte, yalnızca ekosistem ağlarının aktörleri değişmektedir.

Bu durum bir bakıma bir tahterevalli düzeni yaratmaktadır.Bir dönem bir kesim sistemin merkezinde yer alırken, başka bir dönem başka bir kesim bu merkeze yaklaşmaktadır. Paylaşımda eşitsizlikler bulunsa bile, sistemin çarkının herhangi bir noktasına tutunabilen birçok aktör bu düzenin tamamen değişmesini istememektedir. Bu nedenle siyasal tartışmalar çoğu zaman sistemi değil, aktörleri hedef alır.

Kamuoyuna ise sürekli bir mücadele görüntüsü sunulur. Çünkü her siyasal hareket kendi seçmen tabanını birleştirmek zorundadır. Bu da çoğu zaman gerçek reform tartışmalarının yerine sembolik çatışmaların geçmesine yol açar. Oysa Türkiye’nin gerçek ihtiyacı bu kısır döngünün ötesine geçebilmektir.

Türkiye’nin geleceği yalnızca merkezi iktidarın veya yerel yönetimlerin kim tarafından kazanılacağı meselesine indirgenemez. Ülkenin kaderini belirleyen asıl mesele, nasıl bir ekonomik ve yönetsel sistem kurulacağıdır.

Bu noktada özellikle dikkat edilmesi gereken alanlardan biri de doğal kaynakların ve stratejik sektörlerin yönetimidir. Çünkü kamu gücünün en yoğun hissedildiği alanların başında enerji, madencilik, kentlerin yeniden yapılandırılması, altyapı ve büyük ölçekli yatırım alanları gelmektedir. Bu sektörler yalnızca ekonomik faaliyet alanları değil; aynı zamanda kalkınma stratejilerinin, sanayi politikalarının ve uzun vadeli ulusal planlamanın temel bileşenleridir.

Enerji kaynakları, madenler ve stratejik mineraller yalnızca ekonomik değer üretmekle kalmaz; aynı zamanda ülkelerin teknoloji geliştirme kapasitesini, sanayi üretimini ve jeopolitik konumunu belirleyen kritik unsurlar haline gelmiştir. Bu nedenle doğal kaynakların yönetimi, birçok ülkede ekonomik politikanın ötesinde ulusal kalkınma stratejisinin merkezinde yer alan bir konu olarak ele alınmaktadır.

Doğal kaynakların üretim ekonomisinin temeli haline getirilmesi yerine yalnızca kısa vadeli ekonomik kazançların veya rant paylaşımının konusu haline gelmesi ise uzun vadede ülke ekonomisinin üretim kapasitesini zayıflatabilmektedir. Oysa doğru yönetildiğinde madencilik ve enerji sektörleri yalnızca hammadde üretimi değil, aynı zamanda teknoloji üretimi, sanayi gelişimi ve yüksek katma değerli ekonomik faaliyetlerin temelini oluşturabilir. Dolayısıyla Türkiye’de siyasal rekabet yalnızca yönetim değişimi üzerinden değil; aynı zamanda doğal kaynakların ve kamu ekonomisinin nasıl yönetileceği sorusu üzerinden de değerlendirilmelidir.

Bugün Türkiye’de siyasal mücadele çoğu zaman seçim odaklı bir........

© Akademik Akıl