Köşe Yazıları Diş Hekimliği Eczacılık Edebiyat Eğitim Güzel Sanatlar ve Tasarım Fen Hemşirelik İktisadi ve İdari Bilimler İlahiyat İletişim İşletme Mimarlık Mühendislik Orman Sağlık Bilimleri Siyasal Bilgiler Spor Bilimleri Tıp Veteriner Ziraat

Güzel Sanatlar ve Tasarım

İktisadi ve İdari Bilimler

"HAYATI: doğal bir OKUyuşla; PAYLAŞmak"

1960’ların Ankara’sı Bir Fotoğraftan Doğan Bir Eğitim Ekosisteminin Hikâyesi

Hızla tükettiğimiz günlerde, bizlere tarihi sevdirmeyi başaran; kendine has üslubu ve hazır cevaplığıyla gönüllerimizde özel bir yer edinen bilim insanı Prof. Dr. İlber Ortaylı’yı sonsuzluğa uğurlarken, ben de tarihe küçük notlar düşmek istedim. Kendi okuduklarım ve karşılaştığım eski fotoğraflardan yola çıkarak, hocanın bu noktaya nasıl ulaştığı üzerine bu denemeyi kaleme aldım.

Aslında amacım, her şeyin bir sürecin ürünü olduğunu ve insanı olgunlaştıran bu süreçlerde birçok faktörün birlikte rol oynadığını anlatmaktır. Bazen bir şeyleri kaybetmeden değerlerini tam anlamıyla kavrayamıyoruz. Hocanın söylediği ve bize bıraktığı o kadar çok kıymetli söz ve anlatı varken, benim yazdıklarım yalnızca kısa bir özet niteliğindedir.

Ancak onun yaşamındaki bu dönüm noktaları ve etkiler olmasaydı, belki de bugün bildiğimiz noktaya ulaşamayacaktı. Bunu kesin olarak bilmek mümkün değil… Belki farklı bir yol izlerdi. Ama onu bugüne taşıyan olaylar zinciri gerçekten önemlidir ve belki de başkalarına ilham verecek bir anlam taşımaktadır.

Bazen bir fotoğraf, bir dönemin özeti olabilir. 1960’ların Ankara’sında bir lise bahçesinde çekilmiş bir kare, ilk bakışta yalnızca birkaç öğrencinin yan yana durduğu sıradan bir görüntü gibi görünür. Oysa dikkatle bakıldığında bu fotoğraf, Cumhuriyet’in nasıl bir eğitim ekosistemi kurduğunu ve bu ekosistemin nasıl bir kuşak yetiştirdiğini gösteren sessiz bir belgedir (Figür 1).Cumhuriyet’in eğitim anlayışı yalnızca okullar açmakla sınırlı değildi. Asıl hedef, düşünen, sorgulayan ve kültürel olarak donanımlı bireyler yetiştirmekti. Bunun için yalnız müfredat değil; öğretmen, mimari, sanat ve şehir hayatı birlikte kurgulandı. Eğitim bir sınıfın dört duvarı içine hapsedilmedi; bir yaşam biçimine dönüştürüldü.

Ankara Atatürk Lisesi bu yaklaşımın en somut örneklerinden biridir. Bu yapı yalnız bir okul değil, bir zihniyetin mekânsal karşılığıdır. Aynı dönemde inşa edilen Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi ile birlikte düşünüldüğünde, Cumhuriyet’in eğitim mimarisinin rastlantısal değil, bilinçli bir bütünlük taşıdığı görülür (Figür 2 ve 3). Kendisi de daha sonra aynı entelektüel ortamın bir parçası olarak Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Tarih Bölümü’nden mezun olmuştur.

Bu hikâyenin ikinci katmanı evdir. İlber Ortaylı’nın annesi Şefika Ortaylı’nın Kırım’dan başlayıp Stalingrad üzerinden Ankara’ya uzanan hayatı, yalnız bireysel bir biyografi değil, aynı zamanda bir kültürel aktarım sürecidir. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi’nde Rus dili alanında görev yapmış olması, ev içinde çok dilli ve disiplinli bir entelektüel ortamın oluşmasına zemin hazırlamıştır.

Mühendis kökenli babası Kemal Ortaylı’nın teknik ve tarihsel ilgileri ise bu ortamı tamamlayan ikinci unsurdur. Böylece ev içinde kültürel derinlik ile analitik düşünce yan yana gelişmiş, birbirini besleyen iki ayrı zihinsel damar oluşmuştur (Figür 4).

1964 yılında, kendisi 17 yaşında iken çekilen ve Devlet Tiyatrosu sanatçısı Muazzez Kurdoğlu’nun Ankara Atatürk Lisesi Tiyatro Kulübü’nü ziyareti sırasında kaydedilen fotoğraf, bu ekosistemin en somut göstergelerinden biridir (Figür 5). Bu karede yalnız öğrenciler değil, sanat ile eğitimin temas ettiği bir an görülmektedir. Bu temas, genç zihinlerin yalnız bilgiyle değil, deneyimle de şekillendiğini gösterir.Bugün geriye dönüp bakıldığında mesele yalnızca bireysel başarı değildir. Asıl önemli olan, bu başarıyı mümkün kılan ortamdır. Cumhuriyet yalnız birey yetiştirmemiş; bireyin zihnini şekillendiren mekânı, dili ve kültürü birlikte kurmuştur. Bu bütünlük, eğitimin yalnızca bir kurum değil, bir sistem olduğunu açıkça ortaya koyar.

Çünkü bazı insanlar yalnız yetişmez; bir çağın, bir şehrin ve bir kültürün içinden doğar.

Bu nedenle İlber Ortaylı’nın düşünce yapısı yalnızca kitaplardan değil; ev içinde karşılaşan iki ayrı zihinsel geleneğin, şehrin kültürel dokusunun ve sanatla kurulan temasın birleşiminden doğmuştur. Eğitim, tek bir kaynaktan değil, katman katman biriken bir etkileşim alanından beslenir.

İyi öğrenciler tesadüfen yetişmez. Onlar, iyi kurgulanmış bir eğitim ekosisteminin ürünüdür.

“Zamanın kaybolmuşu yoktur. Yaşanan her şey, müspet ya da menfi, bizi inşa eder. Yalnız bizi değil, bizden sonraki kuşakları da… Yaşadıklarımızı o anda en iyi şekilde anlamlandıramayabiliriz; ancak onları değerlendirdiğimizde gelecek daha emin olur. Hayat bir ‘gemi’ midir bilmiyorum; ama bir ‘gemicilik’ olduğu gerçektir. Yaşadıkça ve hatırda tuttukça daha iyi seyrüsefer ederiz. Herkes kendi talihinin mimarıdır. Yaşananlar insanı an be an oluşturur; geride bıraktıkları ise farkına varmadan önüne geçer. Kader gaipten yazılmaz; insan kaderini kendi yazar.”

Ortaylı, N. (2026). Annem Şefika. Kronik Kitap.

Odatv (2024). İlber Ortaylı fotoğrafın hikayesini anlattı.

Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi mimari ve tarihsel kaynakları.

Bruno Taut ve Cumhuriyet mimarisi üzerine çeşitli yayınlar.

17.Yüzyılın Birinci Yarısında Moskova Devletinin Tatarlarla Mücadelesi. A.A. Nooselyskiy. Türk Tarih Kurumu. Çeviren Kemal Ortaylı.

Figür 1. Ankara Atatürk Lisesi öğretmenleri 1964. Müdür tarih öğretmeni Hidayet Gürsoy (1960-67).

Figür 2. Ankara Atatürk Lisesi – 1930. Erken Cumhuriyet mimari anlayışı. Mimar Bruno Taut.

Figür 3. Ankara Üniversitesi Dil tarih coğrafya fakültesi – 1937. Mimar Bruno Taut.

Figür 4. Şefika ve Kemal Ortaylı – 1948 – Küçük İlber 1 yaşında.

Figür 5. Ankara Atatürk Lisesi öğrencileri, tiyatro sanatçısı Muazzez Kurdoğlu ile. 1964. İlber Ortaylı en arka solda ve Kenan Işık en sağda. En sağda sanatçının o günlerdeki daha net bir fotoğrafı.

Dünyanın Çarpık Düzeni

Yorum Yap Cevabı İptal Et

Bir dahaki sefere yorum yapmam için adımı, e-postamı ve web sitemi bu tarayıcıya kaydedin.

Δdocument.getElementById( "ak_js_1" ).setAttribute( "value", ( new Date() ).getTime() );

Dünyanın Çarpık Düzeni

Bir Acil Hekiminin Rüyaları 1: “Kahve Kokusu”

İran-İsrail-ABD Çıkmazının Sonu

Bayramın Şifalı Tezahüratları

Dijital Çağda Bilgiye Güven: Yeni Cehalet ve Epistemik...

Liberal Felsefe ve Hekimlik – 3

Yaratıcı Çocuklar Yetiştirmek

Kortizon Günah Keçisi, Antibiyotik Kahraman, PPI Masum

Liberal Felsefe ve Hekimlik – 2

Acilde Vaka Yönetim Prensipleri 1: Triyajın Ötesinde, Hekim...

Toplam Ziyaretçi (Tekil Kişi): 2.057.073

Bir Acil Hekiminin Rüyaları 1: “Kahve Kokusu” için Azade Hocagil

Dijital Çağda Bilgiye Güven: Yeni Cehalet ve Epistemik Yorgunluk için Prof.Dr. Saliha Eroğlu Demir

Dijital Çağda Bilgiye Güven: Yeni Cehalet ve Epistemik Yorgunluk için Ayşegül Polatcanli

Acilde Vaka Yönetim Prensipleri 1: Triyajın Ötesinde, Hekim Sezgisi ve Güvenlik Çemberi için Prof.Dr. Saliha Eroğlu Demir

Yaşargil Efsanesi için Bekir Gençtürk

Nerede O Eski Bayramlar? Anılar, Özlemler ve Değişen Zamanlar! için Ahmet dağar

İran’da Alevler Gökyüzüne Yükselirken İslâm Dünyası Ne Düşünüyor? için Mustafa AKPINAR

Köy Enstitülerinin Aşırı Acıklı Hikâyesi için Psikiyatr Dr.Bülent Demirbek

Çanakkale’de Shakespeare’den de Öteye için Yonca Kalkan

Neden Bir Cevap Yok için Prof.Dr. Süleyman Dönmez

Ayın Konusu: 2023 Seçim Değerlendirmesi (12)

Ayın Konusu: 2024 Yerel Yönetim Seçim Sonuçlarının Değerlendirilmesi (13)

Ayın Konusu: Acil Durumlara Hazırlıklı mıyız? (11)

Ayın Konusu: Adaletin Üstünlüğü (25)

Ayın Konusu: Ahlak, Adalet ve Bilim İlişkisi (14)

Ayın Konusu: Akademik Kültürde Kaybedilen Değerler (15)

Ayın Konusu: Akademik Yayınlarda Hakemlik (13)

Ayın Konusu: Akademisyenden Üniversite Öğrencilerine Tavsiyeler (22)

Ayın Konusu: Akademisyenlerde Motivasyon Eksikliği (15)

Ayın Konusu: Akademisyenlerin 2023 Seçimine Bakışı (11)

Ayın Konusu: Anayasa Değişikliği (8)

Ayın Konusu: Asistan Eğitimi; Sorunlar – Çözümler (19)

Ayın Konusu: Bilim-Din İlişkisi (18)

Ayın Konusu: Bilim-Siyaset İlişkisi (16)

Ayın Konusu: Bilim, Din, Sanat Dili: Türkçe (13)

Ayın Konusu: Bilinç oluşturmak \ Algı yönetmek (11)

Ayın Konusu: Bir Temel Sorun Olarak: AHLAK (22)

Ayın Konusu: Bir Temel Sorun Olarak: EŞİTLİK ANLAYIŞIMIZ (16)

Ayın Konusu: Bir Temel Sorun Olarak: YALAN (20)

Ayın Konusu: Cezasızlık Algısı (12)

Ayın Konusu: Covid-19 Pandemisinin İnsanlığa Mesajları (32)

Ayın Konusu: Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi (12)

Ayın Konusu: Cumhuriyet ve Demokrasi (17)

Ayın Konusu: Doğrudan Demokrasi (12)

Ayın Konusu: Dünyadaki Siyasi Süreçler ve Türkiye (7)

Ayın Konusu: Enflasyon: Nedenleri ve Çözüm Önerileri (9)

Ayın Konusu: Fikri; Üretme Hakkı ve İfade Hürriyeti (29)

Ayın Konusu: Gelir Dağılımı (14)

Ayın Konusu: Haksız Kazanç (12)

Ayın Konusu: Hegemonya (11)

Ayın Konusu: İklim Değişikliği (11)

Ayın Konusu: İnsanın Çoğaltma ve Biriktirme Tutkusu (17)

Ayın Konusu: İstişare (25)

Ayın Konusu: Kumar – Bahis (9)

Ayın Konusu: Kuraklık: Türkiye’nin Su Yönetiminde Acil Ne Yapılmalı? (9)

Ayın Konusu: Liyakat (36)

Ayın Konusu: Milli Güvenlik Sorunlarımız (5)

Ayın Konusu: Milli Güvenlik Sorunu Olarak: "Geleneksel Din Anlayışı" (7)

Ayın Konusu: Milli Güvenlik Sorunu Olarak: “Liyakatli İnsan Yetiştirme” (23)

Ayın Konusu: Milli Güvenlik Sorunu Olarak: “Nüfus Artış Hızı” (5)

Ayın Konusu: Nasıl Bir Akademisyen? (17)

Ayın Konusu: Nasıl Bir Anayasa? (12)

Ayın Konusu: Nasıl Bir Belediye Başkanı? (15)

Ayın Konusu: Nasıl Bir Eğitim Sistemi? (19)

Ayın Konusu: Nasıl Bir Üniversite? (41)

Ayın Konusu: NATO (5)

Ayın Konusu: Nisâ Suresi 75. Ayet ve Müslümanlar (9)

Ayın Konusu: Oku’mak-Yaz’mak: Nasıl Anlamalı? (12)

Ayın Konusu: On Emir ve Yahudiler (8)

Ayın Konusu: Sağlık Sistemimizin Değerlendirilmesi (12)

Ayın Konusu: Siyasal Süreçler ve Tövbe (6)

Ayın Konusu: Sosyal Medya (13)

Ayın Konusu: Toplumsal Barışın Tesisi! Ama Nasıl? (18)

Ayın Konusu: Türkiye Cumhuriyeti'nin 100. Yılı (24)

Ayın Konusu: Türkiye ve Bilim (12)

Ayın Konusu: Türkiye'de "Planlama Sistemi": Sorunlar ve Çözüm Önerileri (13)

Ayın Konusu: Türkiye'nin "'İran Siyaset'i" Ne Olmalı? (7)

Ayın Konusu: Türkiye'nin En Temel Sorunu ve Çözüm Önerileri (16)

Ayın Konusu: Üniversitelerimizde İnterdisipliner Çalışma Kültürü (12)

Ayın Konusu: Uyuşturucu Sorunu (14)

Ayın Konusu: Yapay Zeka (13)

Ayın Konusu: Yazarların Gözünden Akademik Akıl Platformu (11)

Ayın Konusu: Yeni Doçentlik Başvuru Şartları (11)

Ayın Konusu: Yenidoğan (Hastane) Çetesi ile İlgili Değerlendirmeler (11)

Güzel Sanatlar ve Tasarım (26)

İktisadi ve İdari Bilimler (150)

İnsan ve Toplum Bilimleri (12)

Sağlık Bilimleri (49)

Sosyal Medya Hesaplarımız

Bilgi paylaştıkça artar, fikir paylaştıkça gelişir.

1960’ların Ankara’sı Bir Fotoğraftan Doğan Bir Eğitim Ekosisteminin Hikâyesi Mart 25, 2026

1960’ların Ankara’sı Bir Fotoğraftan Doğan Bir Eğitim Ekosisteminin Hikâyesi

Dünyanın Çarpık Düzeni Mart 24, 2026

Dünyanın Çarpık Düzeni

Bir Acil Hekiminin Rüyaları 1: “Kahve Kokusu” Mart 23, 2026

Bir Acil Hekiminin Rüyaları 1: “Kahve Kokusu”

Tıpta “Sıfır Atık” Mümkündür Mart 23, 2026

Tıpta “Sıfır Atık” Mümkündür

Yazar olarak giriş yapın

Çıkış yapana kadar beni içerde tut.

@2024 - Akademik Akıl Tüm Hakları Saklıdır. Sitede yer alan makaleler kaynak gösterilmeden paylaşılamaz.

Köşe Yazıları Diş Hekimliği Eczacılık Edebiyat Eğitim Güzel Sanatlar ve Tasarım Fen Hemşirelik İktisadi ve İdari Bilimler İlahiyat İletişim İşletme Mimarlık Mühendislik Orman Sağlık Bilimleri Siyasal Bilgiler Spor Bilimleri Tıp Veteriner Ziraat

Güzel Sanatlar ve Tasarım

İktisadi ve İdari Bilimler

Bu websitesi kullanıcı deneyimini iyileştirmek için arkaplan datalarını anonim olarak tutmaktadır. Kabul etmek için yandaki butona tıklayabilirsiniz. Kabul Et KVKK Aydınlatma Metni

© Akademik Akıl