Özbekistan da Bir Ay: Unutturulan ile Unuttuğumuz Arasında

Köşe Yazıları Diş Hekimliği Eczacılık Edebiyat Eğitim Fen Güzel Sanatlar ve Tasarım Hemşirelik Hukuk İktisadi ve İdari Bilimler İlahiyat İletişim İnsan ve Toplum Bilimleri İşletme Mimarlık Mühendislik Orman Sağlık Bilimleri Siyasal Bilgiler Spor Bilimleri Tarih Tıp Turizm Veteriner Ziraat

Güzel Sanatlar ve Tasarım

İktisadi ve İdari Bilimler

İnsan ve Toplum Bilimleri

Fikri görünür kılan kalem; kalemi anlamlı kılan istikrardır.

Özbekistan da Bir Ay: Unutturulan ile Unuttuğumuz Arasında

Geçtiğimiz yıl bu zamanlarda ,bir ay boyunca Buhara’daki Sağlık Bilimleri Üniversitesi İbn-i Sina Tıp Fakültesi’nde dördüncü sınıf öğrencilerinin İç Hastalıkları Stajında eğitici olarak görevlendirildim. Klinik vakalar, teorik dersler, tanı algoritmaları…

Ama asıl ders sınıfta değil; kürsüyle sıra arasındaki o görünmez mesafede, sonra da konuk olduğum evlerin avlularında verildi. Ama öğrenen çoğu zaman bendim.

Algoritmanın Torunları

Derslerde zaman zaman tarihe kısa yolculuklar yapmaya çalıştım. Açıkçası bu kadar istekli ve potansiyel sahibi öğrenciler beklemiyordum. Ülkemizle kıyasladığımda ise, bolluğun sıradanlaştırdığını, yokluğun ne kadar kıymetli kıldığına üzülsem mi sevinsem mi bilemedim.

Öğrencilerin önemli bir kısmı, kendi topraklarından doğup Horasan’a, Bağdat’a ve Anadolu’ya yürüyen o büyük ilim adamlarından habersizdi. Cebire adını veren, “algoritma” kelimesine ismini bırakan Harezmî; gökyüzünde milimetrik ölçümler yapan Bîrûnî ve Uluğ Bey; yüzyıllar boyunca Avrupa tıbbının ders kitabı olan el-Kânûn‘un sahibi İbn-i Sina… Cebirden astronomiye, algoritmadan biyokimyanın öncüllerine kadar pek çok bilimsel gerçekliğin temelini atan bu isimler, belkide bu gençlerin büyük dedeleriydi. Tabi bunu her seferinde kendilerine hatırlattığımda koltuklarının kabardığını ve yüzlerine işleyen özgüven tebessümlerini görmek oldukça keyifliydi.

Fuat Sezgin Hoca’nın ömrünü adadığı, modern bilimin Türk-İslam medeniyetinin omuzlarında yükseldiği gerçeği, en çok karşılık bulması gereken sıralarda oldukça sessiz duruyordu. Sovyet döneminde silinen hafızalardan geriye isimleri bilinen ama hikâyeleri bilinmeyen dedeler kalmıştı.

Avlunun Ortasındaki Hayat-Ortak Geçmiş

İki geceliğine Semerkand’da konakladığımız ev, odaların etrafına dizildiği ortak bir avluya açılıyordu; Rahmetli dedemin evinde eskiden “hayat” dediğimiz o mekâna. Sabah çayı orada içiliyor, misafir orada ağırlanıyor, çocuklar orada büyüyordu. Hayat, kelimenin her iki anlamıyla da evin tam ortasındaydı.

Dinî hassasiyetler belki bizim alışık olduğumuz seviyenin altında; ama örfe, adete, büyüğe hürmete, misafire ikrama bağlılık bambaşka bir yerde duruyordu. Bu bağlılık, akıl ve ruh dünyalarındaki saflığın hâlâ korunduğunu gösteriyordu. Resmî inkârla geçen yıllar inancın dilini zayıflatmış olabilir; fakat gördüklerim tam da Türk-İslam medeniyetinin temel direklerini oluşturan değerlerdi aslında.

Sohbetlerde şakayla karışık bir hatırlatma eksik olmazdı: Ankara Savaşı, Timur ve Yıldırım Bayezid. Ben de gülümseyerek “kardeş kavgası” der, yumuşakça geçiştirirdim. Ama o şakanın altında ciddi bir hakikat yatıyor: Bu coğrafyayla ilişkimiz yalnızca ortak bir geçmişi değil, savaşların hafızasını da taşıyor. Kardeşlik, ancak ikisini birlikte taşıyabildiğimizde gerçek olurdu.

Bu topraklarda bize karşı derin bir teveccüh var. Ancak bu teveccüh sınırsız bir kredi değil. Bölgede Türk firmalarının yürüttüğü yoğun bir inşaat faaliyeti var. Atalarımızın bıraktığı gönül sermayesi, betonun, kumun altına süpürülmemeli. Burada her Türk, ister müteahhit ister hekim olsun, istese de istemese de Türkiye Devletinin bir temsilcisi olduğunu unutmamalı!

Bu toprakların kıymetini anlatmaya kelimeler yetmez. Nakşibendiyye’nin pîri Şâh-ı Nakşibend Buhara’dadır; Ehl-i sünnetin iki itikat imamından biri olan İmam Mâtürîdî Semerkand’da medfundur. Kabrinin ihya edilmesinde Turgut Özal’ın payı olduğu anlatılır. İlim ehliyle gönül ehlinin aynı toprakta buluştuğu nadir coğrafyalardan biridir burası.

Ama bölge, kıymeti ölçüsünde suistimale de açık. Tarih boyunca aşkenaz yahudileri gibi pek çok farklı topluluğa yurt olmuş, Sovyet döneminde yeni nüfus hareketleriyle yeniden şekillenmiş bu coğrafya, bugün de bölgesel ve küresel güçlerin gözdesi. Ahalinin gönlü Türk Devletlerinden yana; ama akıl ve cep, gönlü kaydırabiliyor.

İnsan nisyan........

© Akademik Akıl