Modern Algılarımız ve Dinin Geleceği |
Köşe Yazıları Diş Hekimliği Eczacılık Edebiyat Eğitim Fen Güzel Sanatlar ve Tasarım Hemşirelik Hukuk İktisadi ve İdari Bilimler İlahiyat İletişim İnsan ve Toplum Bilimleri İşletme Mimarlık Mühendislik Orman Sağlık Bilimleri Siyasal Bilgiler Spor Bilimleri Tarih Tıp Turizm Veteriner Ziraat
Güzel Sanatlar ve Tasarım
İktisadi ve İdari Bilimler
İnsan ve Toplum Bilimleri
Fikri görünür kılan kalem; kalemi anlamlı kılan istikrardır.
Modern Algılarımız ve Dinin Geleceği
Bilim ve teknolojinin baş döndürücü bir hızla ilerlediği çağımız, modern insana sayısız fırsat sunarken beraberinde çözülmesi güç sorunları da getirmektedir. Bu sorunların başında, “Geleceğin vitrininde dinin yeri garanti midir? İnsanlık yarına dini de bagajında taşıyacak mı, yoksa onu tarihi geçmiş eski bir eşya olarak maziye terk mi edecektir?” sorusu gelmektedir.
İletişim teknolojilerindeki devrim, dünyayı adeta küresel bir köye dönüştürmüş; yerel ve otantik olanı evrensele açılmaya zorlamıştır. Kültürel olarak insanları farklı dünyalarla yüz yüze getiren bu süreç, yerleşik ve geleneksel öğretilerin dejenere olmasına yol açmıştır.
Yeni dünyada din, temel anlamda insanın anlam arayışına bir cevap olarak varlığını sürdürmektedir. Ancak insanın anlam arayışı felsefi düzlemlere indirgenirken, dinsel ritüeller de anlam yitimiyle birlikte gerekçe değişimine uğramıştır. Günümüzde din ve dindarlık, insanı yaratan ve nimetlerle donatan Tanrı’ya sunulan bir teşekkür olmaktan çıkmış durumdadır. Bunun yerine, bireyin hedonist arayışlarına eşlik eden ve kendini iyi hissetme (well-being) aracına dönüşmüştür. Farklı geleneklerden harmanlanmış bu eklektik yapı, birer meditasyon aracına ve ruhsal egzersize indirgenmiştir. Dinlerin aşkın bir yönelimsellikten koparak içkin birer öz-bakım (self-care) aracına dönüşmesi, günümüz sosyolojisinin en büyük kırılma noktalarından biridir. Artık insanlar, aşkın bir otoriteye boyun eğmek yerine kendi iç potansiyellerini gerçekleştirmek ve otantik bir benlik inşa etmek istemektedirler; dine biçilen bu yeni görev geleneksel dindarlıktan tamamen farklıdır.
Bu bağlamda dinlerin hakikat iddiaları silikleştirilmiş; ibadetler ise bireyin anlık isteğine ve ruhsal konforuna hizmet eden öz-şefkat pratiklerine indirgenmiştir. Geleneksel dindarlığın merkezindeki ihlas, içtenlik ve kutsalı razı etme anlayışı modern toplumda yerini bireyin “iyi olma” haline bırakmıştır. Kutsala karşı duyulan sorumluluk hissi ise bu yeni anlayışta buharlaşmıştır.
Uzmanlar, modern toplumda geleneksel dindarlık biçimlerinin gerilediğini, ancak bunun kesinlikle bir dinsizleşme anlamına gelmediğini vurgulamaktadır. Tam aksine, bireyler artık kendi özel dinlerini ve dindarlıklarını üretmektedirler. Farklı geleneklerden seçilen eklektik dini unsurlar bir araya getirilerek kişiselleştirilmiş bir maneviyat menüsü oluşturulmaktadır. Örneğin, Hint yogası İslam dindarlığı içinde bir bireyin kendini iyi hissetme aracı olarak kendisine yer bulabilmektedir.
Birey, içinde yaşadığı evrendeki her şeyi bir tüketim nesnesi olarak kodladığı için ruhsal alanda da hedonizm egemenlik kurmaktadır. Yoga gibi mistik sekanslar, ilahi bir buyruk olarak değil; stres yönetimi ve zihinsel esenlik için seçilen eklektik birer garnitür olarak tüketilmektedir. Artık ibadet, mutlak olan Tanrı’nın huzurunda erimek değil; “ben” diyen egonun konfor alanını tahkim eden bir zihin jimnastiği halini almıştır.
Tanrı ise bireyin bu haz arayışında tali bir konumdadır. Evreni yaratan ulu varlığın mevcudiyetine itiraz edilmese de modern insan O’na bir teşekkür borcu olduğunu düşünmemektedir. Buna göre dindarlık, “Tanrı insan içindir” anlayışına evrilmiştir. Tanrı modern dindarlıkta bedel istemeyen, itaat edilme talebi bulunmayan ve bireyin ruhsal tatminsizliklerini teskin eden sessiz bir terapi seansının fon aktörü gibi konumlandırılmaktadır.
Günümüzde din, aşkın bir hakikat rejiminden uzaklaşarak seküler hedonizmin taşıyıcı kolonlarından birine dönüşmüştür. Gelecekte kutsalın varlığını hangi formatta sürdüreceği ise bireyin bu konforlu yalnızlıkla ne zaman yüzleşeceğine bağlı görünmektedir.
Bilim ve teknolojinin sınırları zorladığı ve yegâne iktidar alanı haline geldiği bu yeni düzlemde, dinin seküler hedonizme kurban edilişi ve bireyin iç dünyasına hapsedilişi, geleceğin toplumsal ve ruhsal mimarisini de kökten değiştirecektir. Bu dönüşümün hızı toplumdan topluma değişim göstermekle birlikte, yakın ve orta vadeli gelecekte bizi temel sosyolojik ve kültürel kırılmalar beklemektedir. Geleneksel, kurumsal........