Yeni Amerika, eski Berlin: 2025 Transatlantik kırılması |
Washington, Almanya iin dar sinyal veren bir kara kutu gibi almaktadr. Berlin yllar yl bu mttefiklii bir "sreklilik" telakksiyle dnd. Washington ise onu "artllk" rejimine balad. Almanya, kurumsal Amerika'nn devamn varsayd, Amerika, ideolojik i dnmn d politikaya tercme etti. Almanya, Amerika'y haric siysetin rasyonel aktr diye okudu, Amerika, d siyseti i cephenin devam hline getirdi.
Salih imek/ Yazar
Mnih Gvenlik Konferans, ubat 2025. Saatlerce sren oturumlarn ardndan beklenen n gelip atmt. Amerikan devletinin yeni simsn temsil eden Bakan Yardmcs J. D. Vance krsye yrrken salondaki hava deiti. Avrupa'nn bakentlerinden gelen heyetler, nefeslerini tutmu hlde, Amerika'nn artk nasl bir haric siyset lisn kuracan anlamak zere pr-dikkat kesilmilerdi. Alman siyasetileri iin bu sahne, bir konferans merasimi olmaktan ziyde, yarm asrlk emniyet telakksinin yeni artlar altnda yeniden imtihana ekilmesiydi. Vance szlerine yava ve sknetli, lkin keskin bir edyla balad. Cmleler uzadka salonun havas arlayor, kelimeler diplomatik nezketin arkasna saklanm zmn ihtarlarla rlyordu. Hazirn evvelinde tebessm maskesini muhfaza etmeye alsa da, hitabn lerleyen safahatnda yzlerde beliren gerginlik gizli kalmad. Zr dinlenen ey, Avrupa'nn d tehdit algsna dair bir deerlendirme deil, Avrupa'nn i nizamna dair bir hkmd.
Konumann nihayetinde Vance yle bir cmle sarf etti ki, salonda akisleri tkenmek bilmedi: "If you're running in fear of your own voters, there is nothing America can do for you." Yani: "Kendi semenlerinizden korkarak siyaset yapyorsanz, Amerika'nn size verebilecei bir ey yoktur." Sz bittiinde salonda derin bir skt hkim oldu. Kimse ne alklad, ne de itiraz etti. Zr bu cmle, srf sert bir ihtar deil, Avrupa'nn yarm asrlk gvenlik tahayylne yneltilmi bir taarruzdu.
Vance'n hitabnda yer eden ikinci vurgu, bu taarruzu daha da arlatrd. Tehdidi Rusya'ya yahut in'e ymak yerine, Avrupa'nn deerlerinden "inhirf" diye tasvir ettii bir dnme iaret etti ve bunu, yakn bir mttefikin nezketiyle deil, haric bir mnekkidin soukluuyla yapt: "Avrupa iin en ok endielendiim tehdit ne Rusya ne in ne de baka bir haric aktr. Bilakis endielendiim ey ieriden gelen bir tehdit: Avrupa'nn en temel deerlerinden – Amerika Birleik Devletleri ile paylalan deerlerden – inhirf etmesiydi." Bu cmlelerin noktas kulaklara alndnda Avrupa ricali, bilhassa Berlin ricali, artk baka bir Amerika ile rber olduunu idrk etti. Mesele, yalnz "Amerika'nn Avrupa'ya bak" deildi. Mesele, Amerika'nn Avrupa'y, Avrupa'nn kendi kendisini anlatt lisndan farkl bir lisnla tarif etmeye balamasyd.
Berlin
Ertesi sabah Berlin'de anslye Scholz kameralarn karsnaktnda, Mnih'te duyulan szlerin yanks henz zihinlerde tazeliini muhfaza ediyordu. anslye diplomatik nezket perdesini koruyor grnse de, cmlelerin iindeki sertlik ve sesin altndaki tedirginlik kendini ele veriyordu: "Herhangi bir d gcn– hangi parti lehine olursa olsun – lkemizin demokrasisine, seim srecine ve yurttalarmzn kanaat oluturmasna mdahalesini asla kabul etmeyiz." Bu beyan, Almanya'nn uzun zamandr alenen telaffuz etmedii bir kaygy if etti. Avrupal siyasetiler yllar yl seimlere haric mdahale ihtimlinden sz ederdi, lkin bu ihtiml ekseriyetle Rusya'ya ve in'e izfe edilirdi. lk defa fail ithm iinde Amerika da grnr hle geldi. Bu, Almanya'nn zihninde iki katmanl bir sarsnt dourdu. Bir yanda gvenlik mimarisinin merkezinde Amerika vard, te yanda i siyasetin hududuna dair ihtar, yine o merkezden ykseliyordu.
Berlin, o gnlerde kendine sorduu suali aka sylemedi. Fakat sual ortadayd. "Amerika artk bizi koruyan bir emsiye midir, yoksa i dzenimize dair hkm koyan bir merkez midir?"
Baharda yaanan k gnleri
Bahar 2025'e gelindiinde Almanya'nn manzaras, sadece d siyasetin deil, i iktisadn ve toplum psikolojisinin de darald bir devreyi gsteriyordu. Ukrayna dosyas, Berlin iin bir kudret bilanosu hline gelmiti. Sava uzadka maliyet byyor, savunma btesi geniliyor, enerji arzndaki krlganlk sanayiye siryet ediyor, enflasyon ile emniyet endiesi ayn anda kamuoyunu sktryordu. Berlin, harbin srmesiyle riskin artmas arasnda bir "siyah-beyaz" kolayla sahip deildi. Destek srdrlrse i iktisad tazyik artyor, destek zayflarsa caydrclk tartmas byyordu. Almanya, bir d dosyann i siyaseti nasl erittiini, 2025'te bizzat mahede etti.
Bu belirsizlik ikliminde Merz hkmeti vazifeye balad. anslye Merz'in temel prensibi akt. Amerika olmakszn gvenlik mimarisi srdrlemezdi. NATO'ya ballk, transatlantik mnasebetlere itimat, Washington'la uyumlu bir Ukrayna hatt, hkmetin dilinde muntazaman tekrarland. Merz'in gemite Amerikan finans mahfillerinde bulunmu olmas, bilhassa Black Rock evresindeki tecrbesi, Berlin'de ayr bir mit dourdu. "Amerikallar tanyan" bir anslye'nin, karar alma mantn ve elit ebekelerini bildii iin, Almanya'nn yapsal bamlln bir avantaja evirebilecei zannedildi. Yapsal bir dnmn, ahs mnasebet ve tecrbe ile telf edilebilecei vehmediliyordu.
Ne var ki bu midin zemini kaygand. Zr Merz'in tand Amerika, kurumsal ve brokratik devamlln Amerika'syd. 2025'in Amerika's ise d siyaseti i siyasetin uzants hline getiren yeni bir ideolojik damar tarafndan ekillendiriliyordu. Berlin, transatlantik ba eski reflekslerle tahkim edeceini dnrken, karsnda uluslararas ykmllkleri i politik hesaplarla yeniden tarif eden bir Amerika buldu. Almanya'nn 2025'teki asl yanlgs, bu fark "slp deiiklii" diye kk grmesidir.
Avrupa'nn Amerika'ya diplomatik seferleri
Merz hkmeti Washington'la balar yeniden tahkim araynda yalnz deildi. Bahar aylaryla birlikte Varova, Paris, Roma veLondra arasnda youn bir diplomasi trafii........