Dinin online hali |
Neil Postman'a göre ekran, eğlence ve ticari içeriklerle öylesine doludur ki kutsal bir mekâna dönüşemez. İzleyici dinî bir yayını izlerken yemek yiyebilir, sohbet edebilir, bir tuşla başka bir dünyaya geçebilir. Postman bunu televizyon için söylüyordu; bugün akıllı telefonlarımızda sonsuzca kaydırdığımız akışlar bu tespiti çok daha keskin biçimde doğruluyor.
Dr. Betül Erken/ Akademisyen, Yazar
Cebimize sığan internet, tabletten telefona her anımızı kuşattığından beri sadece günlük rutinlerimiz değil, dini öğrenme ve yaşama pratiklerimizi de değiştirdi. Peki, akıllı cihazlar ile manevi hayatımız karşı karşıya geldiğinde ne oluyor? Ekranlar dinî hayatı besliyor mu, yoksa sessizce yolunu mu kesiyor? Yetişkinlerden çocuklara nasıl bir onlinedini yaşam kendisini gösteriyor?
Dijital din: Bilgi çok, derinlik nerede?
İletişim tarihi papirüsten akıllı telefona uzanırken inanç, aktarılmak için daima yeni araçlar buldu. Bugün de durum farklı değil: YouTube vaazları, maneviyat içerikli podcast'ler, dijital cemaatler... Yetişkinler için ekran, dinî bilgiye ulaşmanın ve benzer inançtaki insanlarla buluşmanın pratik bir yolu hâline geldi. Özellikle Covid-19 salgını, çevrim içi dinî faaliyetlerin çeşitlendiği ve yol açtığı bir dönem oldu. Ramazan'da mukabeleye ekrandan katılan ve sohbetleri internetten dinleyen altmış yaş üstü teyzelerden, torunlarıyla yüz yüze görüşemediği için Zoom üzerinden Kur'an dersi veren dedelere kadar geniş bir kesim, çevrim içi dinî pratiklerle bu dönemde tanıştı. Salgın hayatımıza onca olumsuzluk getirse de, bu alışkanlık pratikliği sayesinde salgından sonra da devam etti.
Bugün internet, hocaların sayısız video paylaştığı, âlimlerin çevrim içi dinlenebildiği ve dinî bilgiye kolayca ulaşılabilen bir mekâna dönüştü. Dinî bilgi edinmek, manevi yanını canlı tutmak ve dindar bir toplulukla sosyalleşmek isteyen yetişkinler için bu bir nimet sayılabilir. "Ancak" olmadan da olmaz elbet. Ekran söz konusu olduğunda bazı şeylerin ciddiyeti maalesef azalabiliyor. Normal şartlarda bir hocayı dinlemeye gittiğimizde ne pijamayla karşısına geçeriz ne de yatarak, ağzımızda sakızla dinleriz. Hem hocaya hem de anlattığı konuya hürmeten belli bir ciddiyetle karşısında otururuz. Ekran başında ise mesele din de olsa bu ciddiyeti tam olarak veremiyoruz: Aynı havayı teneffüs edememenin eksikliğine, dinî içeriğin diğer içeriklerle aynılaşması da ekleniyor.
Neden aynılaşıyor diye sorulabilir pek tabii. Instagram'da takip ettiğimiz bir hocanın kısa........