Maskat hattında gerilim mi çözüm mü? |
Taraflar srekli yksek gerilim, srekli askeri gsteri ve blgesel kaos ihtimali zerinden pozisyon almaktadr. Byle bir zeminde diplomasi nerede durmaktadr? Gerilim trmandrlarak mzakere yrtlyorsa, bu klasik diplomasi deil; kontroll bask ve zorlayc diplomasi modelidir.
Do. Dr. Merve Suna zel zcan/ Krkkale niversitesi
ABD ile ran arasndaki gerilimin her geen gn artt bir evrede, Trkiye'nin devreye girmesiyle birlikte stanbul'da kurulabilecek bir arabuluculuk masas gndeme gelmiti. Ancak ksa sre iinde bu masann yeniden Umman'da ekilleneceine dair haberler paylald. Bu gelime, sadece meknsal bir tercih deil; mzakere formatna dair stratejik bir tercihi de iaret ediyor. Kresel sistemde atma eikleri ykselirken, olas bir blgesel sava endiesi artyor. Bu balamda ABD–ran geriliminin yalnzca konjonktrel olmad unutulmamaldr. Sorunun tarihsel, ideolojik ve jeopolitik kkleri bulunmaktadr. Dolaysyla bugn Maskat'ta balayan grmeler, blgesel bir sava bertaraf etme asndan son derece nemli olmakla birlikte, yapsal eksiklikler barndrmaktadr.
Maskat Hatt: Tecrbe var, ancak snr da var
Maskat hatt gemite kritik eiklerin ald bir diplomatik kanal oldu. 2015 srecine giden yolda Umman nemli bir rol oynad. Temaslar sonucunda Birleik Devletler, ran ve Avrupa Birlii tarafndan 2015 ylnda imzalanan Ortak Kapsaml Eylem Plan (JCPOA veya ran nkleer anlamas) nemli bir adm idi. Ancak Haziran 2025'te ran ile srail arasnda yaanan 12 gnlk sava engelleyemeyen platformun yine ayn formatla ilerlemesi, doal olarak soru iaretleri dourdu.
Dolayl diplomasi krizi zer mi?
Dolayl diplomasi krizi ynetebilir; fakat kriz retim mekanizmalarn ortadan kaldrmayabilir. Dolayl diplomasi, gven inas iin ilevsel olabilir; fakat yz yze mzakere olmadan stratejik eik alamayaca unutulmamaldr. Elbette bu grmeler deerlidir; ancak taraflar arasndaki ilikilerin diplomatik olarak salam bir zemine oturmas adna kritik eik, liderlerin dorudan temas kurduu andr. Bu adan Umman'da dolayl ekilde devam eden grmeler, var olan kronik sorunlarn zmn de dolayl brakabilir. kinci bir konu ise balklarn snrl olmasdr. stanbul'un merkez olarak iaret edildii dnemde Trkiye, ok faktrl ve ok aktrl bir masadan bahsetmiti. nk ran ile ABD arasndaki sorunlar yalnzca iki aktr ilgilendirmemekte; blgedeki tm aktrleri etkileyen bir eper oluturmaktadr. Bu ok aktrllk, ayn zamanda ok sayda sorunun ve faktrn gelecei ekillendirdii bir reel politik zemine iaret etmektedir. Bu balamda Trkiye, taraflar arasndaki sorunun yalnzca konjonktrel deil; tarihsel ve siyasi kkleriyle birlikte ele alnmasnn elzem........