We use cookies to provide some features and experiences in QOSHE

More information  .  Close
Aa Aa Aa
- A +

Sahte gündem salgını nasıl durdurulacak?

3 0 0
03.07.2021

Massachusetts Teknoloji Enstitüsü (MIT) tarafından hazırlanan rapora göre yalan haberler sosyal medyada altı kat daha hızlı yayılıyor. Doğru olmayan haberlerin Twitter'da paylaşılma ihtimali, doğru haberlere göre yüzde 70 daha fazla. "Clickbait journalism" yani tıklama haberciliği, "sansasyonel" içerik üretme ve içeriğin yalan olması konuları, adı yeni medya da olsa "basının" daimi sorunudur. Bunun için bir meslek olarak görülüp, denetimin oluşması için internet medyasının meslek teşekkülü, birliği veya benzeri yapılanmanın hayata geçirilmesi gerekiyor.

Mağduriyet geniş bir kavram. Gündelik yaşamda dolaylı veya doğrudan maruz kaldığımız haksızlıklardan doğan sonuçların tümü için "mağduriyet" kavramını kullanırız. Bu kavram hukuk açısından da önemli. Zira hukukun temel amacı mağduriyeti tespit edip, gidermektir. Bu olgu, internetin gelişmesi ile yeni bir boyut alıp, yayılmaya başladı. Kullanmaya başladığımız ilk dönemlerinde ne kadar önemli olduğundan, hayatımızı kolaylaştırmasından bahsettiğimiz internet; görsel ve yazılı iletişimi değiştirdi. Kullanıcısına etkileşim olanağı sağlayan ve kendi düzenini, kendi enstrümanıyla genişletme yolunda ilerleyen; paylaşımları ile gündem olan haber siteleri, iletişim uygulamaları, sosyal medya hesapları, video kanalları son günlerin konusu... Bu mecralarda doğan her bilgi doğru değil. Bir amacı olsun veya olmasın bu mecralarda dünyayı dolaşan yalanlar üretmek mümkün. "Sosyal manipülasyon" başlıklı bir önceki yazımızda bu konunun kavramları üzerinde durup, "gündem sahteciliği" konusunda ülkemiz hakkına hazırlanan bir rapordan bahsetmiştik. Bu yazımızda, başımıza gelenleri hatırlatarak bir değerlendirmede bulunmak ve özellikle internet haberciliğine dair sorunları ve bunlara ilişkin önerilerimizi sunmak istiyoruz.

Yalanın hızı...

Haber, ülkede ve dünyada son günlerde yer alan olaylarla ilgili olarak basın, yayın ve iletişim organlarıyla kamuya iletilen her türlü bilgiyi kapsar. Habercilik, olan bitenin tüm gerçekliğiyle aktarılmasını hedefler. Ancak haber bu hedefinin dışında propaganda, manipülasyon, uydurma, çarpıtma aracı olarak da kullanılabilir. "Gerçek, ayakkabısını giymeden yalan, dünyayı üç kez dolaşır" diye bir söz var... Haber adı altında "servis" edilen yalanlar da böyle. İnternet ortamında üretilen yalan bilginin yayılmasından sonra ne kadar düzeltme yapılsa da oluşan imaj, kanı kolay değiştirilemiyor. Bu bilgi düzensizliği sadece siyasetin gündemi değil. Ticaret, rekabet, piyasa, gündelik yaşam da muzdarip... Oxford Üniversitesi'nin Gazetecilik Çalışmaları Enstitüsü tarafından 2018'de yayınlanan Dijital Haber Raporu'nda, kamunun yalan haberden en çok şikâyet ettiği ülkeler sıralamasında Türkiye başı çekiyor. Bir önceki yazıda değindiğimiz üzere İsviçre Federal Teknoloji Enstitüsü tarafından yapılan bir araştırmadan çıkan sonuca göre, "Türkiye'de gündem olan tweetlerin neredeyse yarısı sahte"... Massachusetts Teknoloji Enstitüsü (MIT) tarafından hazırlanan ve 2006-2016 yılları arasında Twitter'da paylaşılan 126 binden fazla haberi mercek altına alan çalışma sonucunda ulaşılan sonuç şöyle: "... yalan haberlerin sosyal medyada altı kat daha hızla yayıldığını ortaya koydu. Araştırma, doğru olmayan haberlerin Twitter'da paylaşılma ihtimalinin doğru haberlere göre yüzde 70 daha fazla olduğu sonucuna vardı..."

Yalan rüzgarları

MIT Enstitüsü'nün raporuna göre, çoğu bot hesabın (bilgisayar yazılımları aracılığıyla oluşturulan ve gerçek kullanıcılar tarafından genellikle kullanılmayan, takipçi ve etkileşim oranını arttırmak amacıyla kullanılan hesaplar) tespit edilmesi oldukça güç. Northeastern Üniversitesi'ndeki bir araştırmaya göre "yalan haberlerin yüzde 80'inin kullanıcıların binde birlik bir kesiminden" çıkıyor. Bunlardan hatırlayabildiğimiz birkaçı şöyle: 2013 yılında Twitter'da bir haber ajansının hesabından paylaşılan "Son Dakika: Beyaz Saray'da iki patlama oldu ve Barack Obama yaralandı" bilgisi... Bu paylaşım beş dakikadan kısa bir sürede 4 binden fazla RT alarak yayıldı. 2019 yılında Sözcü gazetesinde çıkan ve Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın bir CHP'liye, partisinde genel başkan olması........

© Açık Görüş


Get it on Google Play