33 Yıl Önce Uyaran Curi Haklı Çıktı: İzmir Çöp Sorununun Altında Kaldı! ÇÖPÜN HİKÂYESİ |
Ah Bay Curi, siz söylemiştiniz!
Tevellüt ortaya çıkmasın diye tam tarih vermesem mi. Haydi söyleyelim 35 yıl öncesi.
İzmir Büyükşehir Belediyesi eski başkanlarından Burhan Özfatura’nın ilk dönemi. Bendeniz belediyede henüz çömez bir basın danışmanıydım.
İzmir Körfezi o dönemlerden beri kokuyor ve ülkenin/şehrin tarihinde ilk kez İzmir Büyük Kanal Projesi başlatılıyor.
Zaman zaman Çevre İşleri Daire Başkanlığı’na gelip giden bir hoca var. Hatırladığım kadarıyla şu cümleleri ilk kez ondan duyuyorum:
“Mesele bütüncül bir bakışla ele alınmalı. Sorun sadece körfez değil. Çamur arıtma havuzlarından Katı Atık Yönetim Planı’na kadar stratejik hamleler gerekiyor. Katı atıktan elektrik üretecek tesisler yapılmalı.”
Harmandalı Çöp Depolama Alanı da böyle ortaya çıkıyor.
Türkiye’de ilk kez Çevre Bilimleri Enstitüsü kuran Prof. Dr. KritonCuri hocamız ışıklar içinde uyusun.
Ya bugün.
Körfez sorunu kronikleşti, İzmir’i zaman zaman çöp dağları sarıyor. Neredeyse Çemişgezek Belediyesi bile çöpünden elektrik üretiyor; İzmir hâlâ yer tartışıyor, izin tartışıyor.
Neden böyle oldu?
Çünkü taş düşmeyip baş yarılmadıktan sonra büyük yatırım gerektiren konular “sen-ben” kavgalarına meze oluyor. Süresi bitenler ağır problemleri gelecek dönemin kucağına atıyor ya da ağır maliyet gerektiren sorunların çözümü öteleniyor.
Akdeniz’in incisi kent, Akdeniz’in çevre faciasına doğru gidiyor.
“İzmir Katı Atık Yönetim Planı” 2018’de hazırlandı; kent 5 bölgeye ayrıldı ve optimum bertaraf noktaları saptandı.
Bu noktalardan en bilineni Harmandalı Tesisi. Önceki yönetimin çalışması sonuç verdi ve 1992’de dönemin belediye başkanı Yüksel Çakmur tarafından Türkiye’nin ilk düzenli depolama tesisi olarak açıldı. Proje ömrü 15 yıl olarak planlanmıştı. O dönemde büyükşehir belediyesinin sorumluluk sınırları sadece 9 metropol ilçeyikapsıyordu. Ancak zamanla yasa değişiklikleriyle büyükşehirin sorumluluğu 30 ilçeye yayıldı.
Planlanan 5 tesisten Bergama ve Ödemiş’teki tesisler devreye alındı. Bu tesislerde atık önce geri dönüşüm bantlarından geçiriliyor, organik kısımdan elde edilen gaz enerjiye dönüştürülüyor, kalan bakiye atık depolanıyor. Güney ilçeler için Menderes, batı ilçeler için Urla’da tesisler öngörüldü; ancak izin süreçleri tıkandı.
Harmandalı ise kentin önemli atık yükünü çekmeye devam edebilmesi için revizyonlarla çalışmayı sürdürdü. Hatta depolanan atıktan çıkan gazın değerlendirilmesiyle yaklaşık 180 bin hanenin ihtiyacını karşılayacak enerji üretimi gerçekleşti. Fakat 2020 İzmir depremi sonrası bölgede oluşan heyelan nedeniyle tesisin konutlardan uzak olan bölümü kullanıma kapatıldı ve yerleşime yakın bölgelere atık depolamak durumunda kalındı.
Gelinen noktada, yöre sakinlerinin açtığı dava sonucunda mahkeme önce Harmandalı Atık Depolama Tesisi’nin kapatılmasına hükmetti. Bunun üzerine transfer istasyonlarında büyük TIR’lara yüklenen atıkların uzak mesafedeki tesislere taşınması gerekti ve taşıma döngüsü böyle aksamaya başladı.
Sonra malum sahneler. İzmir’in çöp dağları o kadar canımızı yaktı ki, kent yeniden “çöpler birikecek” sendromu........