We use cookies to provide some features and experiences in QOSHE

More information  .  Close
Aa Aa Aa
- A +

Geosiyasət şahmat oyunu kimi - Telman Orucov yazır

5 0 0
21.04.2020

Beynəlxalq aləm: ziddiyyətlər, münaqişələr, müharibələr

(Əvvəli ötən şənbə sayımızda)

Dövlətlər arasında yaranan ittifaqların möhkəm orqanizm olduğunu güman etmək ağılsızlıqdır, onlar şəraitdən asılı olaraq gah möhkəmlənir, gah da zəifləyir. XX əsrdə iki dünya müharibəsi arasında belə ittifaqların bağlanması imzalandı və az sonra dağıldı. Rumıniya şəraitdən asılı olaraq bir ittifaqdan digərinə keçirdi. Eyni sözləri Yaponiya haqqında da demək olar. Birinci Dünya müharibəsində Böyük Britaniya və Birləşmiş Ştatlarla birlikdə Almaniyaya qarşı idi, lakin İkinci Dünya müharibəsində Birləşmiş Ştatlarla vuruşmaqla, Almaniyanın tərəfinə keçdi.

Adətən, ittifaqlardakı dövlətlərdən biri daha qüdrətli olub, başqalarından fərqləndikdə, onlar üçün təhlükəyə çevrilir. Prussiya kralı Böyük Fridrix (1712-1786-cı illər) hesab edirdi ki, Prussiyanın bütün qonşularından ən təhlükəlisi Rusiyadır, bu, onun möhkəmliyi və yerləşdiyi məkana bağlıdır. O səbəbdən də Prussiya hökumətlərinin bu barbarlarla dostluq yaratmasını daha düzgün hesab edirdi. Buna baxmayaraq, sonrakı əsrdə Almaniya Kayzeri ulu babasının ağıllı məsləhətinə məhəl qoymayıb, Rusiya ilə qarşılıqlı təhlükəsizlik barədə müqaviləni rədd etdikdə, onun potensial müttəfiqi bunu gözləyən fransızların ağuşuna düşdü.

Napoleon Fransasının quru qoşunları olduqca güclü idi və dahi sərkərdənin komandanlığı altında dalbadal böyük qələbələr çalırdı. Lakin hərbi-dəniz qüvvələri barədə bunu demək olmazdı. Ona görə də fransızlar dənizdə vuruşmaq üçün İspaniya donanmasının köməyinə ehtiyac duyurdu. Lakin admiral Horatsi Nelson 1805-ci ildəki Trafalqar döyüşündə fransız-ispan hərbi-dəniz qüvvələrini darmadağın etməklə, Napoleonun ümidlərini puç etdi. Axı ondan yeddi il əvvəl, 1798-ci ildə Misirdəki Abukirdə Nelson fransız donanmasına ağır zərbə vurmuşdu. Quruda şir kimi qüvvətli olan Napoleon (onun Napoleon adı da tərcümədə "Meşə şiri" mənasını verir) dəniz döyüşündə bu məharətli admiralın qabiliyyəti önündə gücsüzlüyünü göstərmişdi. Trafalqarın vurduğu yaranı sağaltmaq üçün Napoleon məşhur Austerlits qələbəsini çaldı. Lakin Böyük Britaniyaya qarşı durmaq üçün donanmasının gücünü bərpa edə bilmədi və işğal etmək istədiyi adalar ölkəsinin dənizdəki ağalığına xələl gətirməyi çox istəsə də, ona nail ola bilmədi.

Napoleonun İspaniya ilə ittifaqı da uzun sürmədi, 1808-ci ildə qərb qonşusuna müdaxilə etdikdə, onunla ittifaq dağıldı. Bu vaxt Böyük Britaniya öz böyük düşməni ilə mübarizə üçün fransızları İberiya yarımadasından qovmaq üçün İspaniyaya hərbi köməklik göstərdi. İspaniyada partizan hərəkatı qalibiyyətli fransız ordusuna ağır zərbələr vururdu və Napoleonun şəxsi cəhdinə baxmayaraq, ispanları tabe etmək mümkün olmadı və 1915-ci ildə Napoleon imperiyasının süqutunda britaniyalılarla və onların müttəfiqləri ilə yanaşı, ispanların da rolu az olmamışdı.

Hər şərdə bir xeyir zərrəsini də tapmaq mümkündür. İspaniyanın Napoleon tərəfindən işğalı müddətində Latın Amerikasındakı ispan müstəmləkələrində........

© 525-ci Qəzet


Get it on Google Play