We use cookies to provide some features and experiences in QOSHE

More information  .  Close
Aa Aa Aa
- A +

Səmədin qanadları - Rafael Hüseynov yazır

2 0 1
25.02.2021

Poeziyanın da, elmin də qanadları var. Uça bilməsələr, onlar hamınınkı ola bilmir. Uçurlar və insana da qanad verirlər, insana da uçmaq öyrədirlər. Hər ikisi insana çox lazımdır. Ona görə hər ikisi bunca qədimdir və həmişə yanaşıdır. Axı uçmaq üçün bir qanad bəs etmir, qanadlar gərək qoşa ola!

Elmlə poeziya da biri digərinə dayaq olan, biri digərindən güc alan qoşa qanaddır. Sadəcə, poeziya ilə elmin üzdəncə görünən mühüm bir fərqi var. Poeziya daha çox hisslərə, təxəyyülə, təsəvvürə əsaslanır, elmsə sübutlara, dəlillərə, dəqiq təhlillərə. Lakin kim deyər ki, elmdə hisslər, təxəyyül, təsəvvür, poeziyada sübutlar, dəlillər, dəqiq araşdırmalar yoxdur?!

Əslində, bu cəhətdən də eynidirlər. Lakin dilləri fərqlidir, həqiqətlərə yanaşmaları seçiləndir. Poeziyaya elm, elmə poeziya həmişə lazımdır. Şeirə elmlə yanaşmasan, elmdə poetikliyi bütün varlığınla duymasan, heç vaxt nə əsl poeziya, nə də gerçək elm yarada bilərsən.

Min illər əvvəl də belə olub, indi də bu cürdür, həmişə də bu təhər qalacaq.

Azərbaycan şeirinin ən əlçatmaz zirvələrindən olan Məhəmməd Füzuli "Elmsiz şeir əsassız divar olur, Əsassız divar qayətdə bietibar olur" yazırdı. Yəni möhkəm elmi bünövrəsi olmayan şeir özülü olmayan divar kimidir ki, hər an uçulub-dağılmağa məhkumdur və ona bel bağlamaq olmaz.

Amma şeirin bir başqa mühüm gücü var ki, elmin ona ehtiyacını ortaya çıxarır. Poeziya sərt çərçivələri, qəlibləri daha inamla yara bilir, gələcəyə daha tez qanadlanmağa, hələ baş verməmişləri fəhmlə daha erkən görməyə qadir olur. Söz yox ki, elmə də xas olan və onu da irəli aparan vacib qüvvələrdən olan intuisiyanın, öncəgörmənin poeziyada imkanları daha genişdir.

Hər alimin içərisində özünəməxsus bir poetik istedad, ilham yaşamasaydı, kəşflərə, ixtiralara, tapıntılara aparan yollar da daha uzun olardı.

Əski Elladadan başlayaraq dünyanın dörd bucağında alimlər arasında həmişə şeirə meyl edənlər olub. Lukretsi Karın sırf elmi poeziya örnəyi olan "Əşyanın təbiəti haqqında" poemasından bəri 22 əsrdir ki, filosoflar da, elmin başqa sahələrinin təmsilçiləri də poeziya ilə birgədirlər. Məşhurlar da yazıb, az məşhur olanlar da.

Yazdıqları ilə təkcə alim kimi deyil, həm də şair olaraq tanınanlar da yetərincədir, yazdıqlarının yayılmasına çox da can atmayan, elə kükrəyən hisslərini toxtatmaqçün qələm işlədənlər də.

Diqqəti çəkən odur ki, bu xüsusiyyət bütün dövrlərdə, bütün xalqlarda olub, bu gün də var, yəqin, elə həmişə də davam edəcək.

Dahi Nizami "Leyli və Məcnun" məsnəvisində "Nə qədər oxuyub-öyrəndim, heyhat, Yenə də qəlbimi görmədim rahat" yazarkən bəlkə də bu fenomenin əsl təbiətini göstərir, mahiyyətini açırdı.

Alim şeiri şair olmaqçün, şair sayılmaqçün yox, könlünün rahatlıq tapması üçün yazır!

Şeirlərinə yazdığı müqəddimədə professor Səməd Seyidov dərhal bəyan edir ki, "Mən şair deyiləm".

Və o, bu cür etirafı edən ilk alim də deyil. Hələ XIII əsrdə 6 dildə şeir və nəsr inciləri doğuran, bir sıra elm sahələrində dərin biliklərə malik Zülfüqar Şirvani də "mən şair deyiləm" yazırdı.

Riyaziyyatdan, astronomiyadan tutmuş fəlsəfəyə, şeir nəzəriyyəsinə qədər dərin və ciddi elmi risalələr doğuran Nəsirəddin Tusi bir-birindən gözəl şeirlər qələmə alırdı, mineralların xüsusiyyətləri haqqında ayrıca traktatı ilə yanaşı, bu mövzuda poema da yaradırdı, ancaq özünü qətiyyən şair hesab etmirdi.

Lap elə bizə yaxın olan dövrün axarında yaşayıb-yaratmış görkəmli alimlərimiz Yusif Məmmədəliyev də, Şəfaət Mehdiyev də, Xudu Məmmədov da ədəbiyyata,........

© 525-ci Qəzet


Get it on Google Play